Akide le er'i Hkm Arasndaki Fark


Lgatte, "akide"; zerinde kalbin dmlendii ey demektir. Dmlenme ise onu kesinletirmek, kesin olarak onu tasdik etmek demektir.

Bu, her eydeki tasdii kapsar bir ekilde geneldir. Ancak bir eyi tasdik etmek olaynda tasdik edilmesi istenen eye baklr. Tasdik edilmesi istenen ey esas bir i veya esastan bir para ise, onun akide olarak isimlendirilmesi doru olur. nk o, kendisi dndakiler iin bir l olarak ele alnmaya elverilidir. Bu nedenle de kalbin onun zerinde dmlenmesinin belirgin bir etkisi olur.

Eer dorulanmas istenen ey, bir esas deilse veya esastan bir para deilse bu takdirde akideden saylmaz. nk kalbin onun zerinde dmlenmesinin herhangi bir etkisi olmaz. Ona itikat etmede herhangi bir fayda yoktur. Eer kalbin zerinde dmlendii eyin eseri/etkisi, insan tasdik etme veya yalanlama ynnde bir tavr almaya iterse akideden saylr.

Akide; insan, hayat, kinat, dnya hayatnn ncesi ve sonras hakknda hayatn ncesi ve sonras ile olan alakas hakknda klli/btnsel kapsaml bir dncedir.

Bu tarif her akide iin geerli olduu gibi slam akidesi iin de geerlidir. Kapsamna mugayyebat/hissedilemeyenleri de alr. slam akidesi; Allah Subheneh ve Tealaya, meleklerine, kitaplarna, resullerine, ahiret gnne, Kaza ve Kader'in, Hayrnn ve errinin Allah Subheneh ve Teala'dan geldiine iman etmektir. Cennet ve cehenneme, meleklere, eytanlara ve benzerlerine ve bunlarla ilgili dncelere iman da slam akidesinden saylr. Hislerle/duyularla idrak edilemeyen mugayyebatla ilgili konularn tamam akideden saylr.

er'i hkm ise; kullarn fiilleri ile ilgili ariin/eriat Koyucunun hitabdr. Bir baka anlatmla; insana ait fiillerden bir fiille veya insann fiillerinden saylan sfatlardan bir sfatla ilgili fikirlerdir. Kiralama, alveri, faiz, kefalet, veklet, namaz, halifenin ve Allah Subheneh ve Tealann hadlerinin ikamesi, halifenin Mslman olmas, ahidin adil olmas, halifenin erkek olmas ve bunlara benzeyen eylerin tamam er'i hkmlerden saylr.

Tevhid, risalet, ldkten sonra tekrar dirilme, Resuln yalan sylememesi, Resullerin gnah ilememeleri, Kur'an'n Allah Subheneh ve Tealann kelam olmas, hesap, azab ve benzeri eylerin tamam da akideden saylr.

Akideler tasdik edilen fikirlerdir. er'i hkmler ise insann fiili ile ilgili hitaptr. Sabah namaznn iki rekt farz er'i hkmdr. Ancak onun Allah'tan geldiini tasdik ise akidedir. Sabah namaznn iki rekt olan snneti klnmad takdirde herhangi bir eyi gerektirmez. Klndnda ise; er'i hkm olmasndan dolay, tpk akam namaznn iki rekt snneti gibi klana sevap kazandrr. Ancak sabah namaznn snnetine akide asndan baktmzda kesinlikle tasdik edilmesi gerekir, inkr ise kfrdr. nk tevatren sabittir. Akam namaznn snnetinin tasdik edilmesi istenen bir eydir. Ancak inkr kfr deildir. nk zanni delille yani Haber-i Ahad ile sabittir. Haber-i Ahad ise akidede hccet saylmaz. Hrszlk yapan kimsenin elinin kesilmesi er'i hkmdr. Ancak Allah Subheneh ve Teala'dan gelen bir hkm olduunu tasdik ise akidedir vb.

Bu aklamalara binaen akide ile er'i hkm arasnda fark vardr. Akide; delile dayal, vakaya uygun kesin tasdiktir, iman etmektir. Akidede gerekli olan ise kesinliktir. er'i hkm ise; kullarn fiilleri ile ilgili ariin hitabdr. er'i hkmde ise zann da yeterlidir, kabul edilir. Bir fikri, idrak etmek ve onun vakada varln veya yokluunu tasdik etmek akidedir. nsann fiillerinden bir fiili zebilecei veya zemeyecei itibar ile bir fikri idrak ise er'i hkmdr. Dolaysyla fikrin zm saylmas iin zann delil yeterlidir. Fakat fikrin vakasnn varln tasdik iin kesin delil kanlmazdr.