Bir Mctehidden Bir Baka Mctehide Geme


Allahu Tela bize ne bir mctehide, ne bir imama ne de bir mezhebe uymay emretmedi. Bize ancak er hkme uymay emretti. Muhammed Sallallahu Aleyhi Vesellem'in getirdiklerini almakla ve yasakladklarndan da saknmakla emrolunduk. Allahu Tela yle buyurmaktadr:

وَمَا آتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا   "Resul size neyi getirdiyse onu aln sizi neden yasakladysa onu brakn."[1]

Bu nedenle, eriata gre; ahslara uyulmaz. Allah Subheneh ve Tealann hkmlerinden bakasna uymak da eriata gre doru deildir.

Fiili hayatta ise; Mslmanlar, mtehitlerden birinin istinbat ettii hkmleri taklit etmekte, onlar kendilerine imam olarak almakta, hkm istinbatnda, ictihadlarnda takip etmi olduklar metotlar da kendilerine mezheb olarak kabul etmektedirler. Bylece Mslmanlar arasnda Hanefi, Malik, afii, Hanbeli, Caferi, Zeydi gibi birok mezhebler ortaya kmtr. Bu mezheblere tabi olan Mslmanlar, eer bu mtehitlerin istinbat etmi olduu er hkmlere tabi oluyorlarsa bu amelleri erdir. nk byle hareket etmekle er hkmlere tabi olmu saylrlar. Eer ortaya koyduu istinbat yerine, hkm istinbat eden mctehidin ahsna tabi oluyorlarsa bu amelleri er deildir. nk byle davranmakla er hkme tabi olmu saylmazlar. nk mctehid bile olsa bir ahsn sz, Allah Subheneh ve Tealann Resul Muhammed Sallallahu Aleyhi Vesellem'in bize getirdii emir ve yasaklardan deildir. Bu nedenle btn mezheblere uymaktan, bu mezheblere uyan kimselerin mezheb imamlarnn istinbat ettii Allah Subheneh ve Tealann hkmlerine uyduklarn anlamak gerekir. Eer mezheblere uymaktan bu ekildeki bir anlayn dnda bir anlam kartlrsa, bu ekilde dnen insanlar Allah Subheneh ve Tealann hkmlerini terk edip Allah Subheneh ve Tealann kullar olan ahslara tabi olduklarndan dolay, Allah Subheneh ve Tealann huzurunda sorumludurlar.

Mezheblerin istinbat ettii hkmlere tbi olmak asndan durum budur. Ancak bu hkmlerin terki asndan konuya yaklaldnda baklr: Bir hkm alr, ancak henz o hkme gre amel etmeden nce hkm terk ederse, kendisini Allah Subheneh ve Tealann rzasna ulatrabilecei dncesine binaen tercih yoluyla baka bir hkm alabilir. Ancak bir mctehidin istinbat ettii hkme gre amel ederse bu hkm onun hakknda Allah Subheneh ve Tealann hkm olur ve onu terk edip bir baka hkm almas caiz deildir. Ancak ikinci hkm delili ile beraber almasna karn birinci hkm delilsiz olarak almsa veya renme yoluyla ikinci hkmn delilinin birinci hkmn delilinden daha kuvvetli olduu sabitleir ve buna da kanaat getirirse birinci hkm terk etmesi gerekir. nk ikinci hkmn er delilinin daha kuvvetli olduuna dair inanc ve onu doru bulmas, ikinci hkm kendisi hakknda Allah Subheneh ve Tealann hkm haline getirir. Tpk bir mctehidin hkm istinbat ettii delilden daha kuvvetli delil bulduunda, delilin kuvvetli olmas nedeniyle eski grn terk ederek yeni gr almas gibidir. Bu iki durumun dnda mukallidin, taklit etmi olduu hkm terk edip bir baka hkm almas caiz deildir.

Ancak farkl bir hkmde baka mctehidi taklit etmek mukallid iin caizdir. Mukallidin bir meselede her lime fetva sormasnn caiz olduuna dair Sahabenin icmas vardr. Fakat mukallid kendisi iin afii, Caferi gibi bir mezheb tayin eder ve ben falan mezhebdenim ve bu mezhebin grlerine balym derse bu durumda u tafsilatlar vardr:

Eer taklit ettii mezhebde ameli ile ilgili her meselenin zm varsa yani hkm istinbat edilmise o mezhebin dnda baka bir mezhebi taklit edemez. Eer ameli ile ilgili istinbat edilmi bir hkm yoksa bir baka mezhebi taklit etmesinde herhangi bir engel yoktur.

Ancak, bir meselede taklit etmekte olduu hkm terk edip bir baka hkm almasnn cevaznda u noktann aka bilinmesi gerekir: Mesele bir baka mesele ile balantl olmamaldr, o mesele ile ilgili hkm terk etmek bir baka er hkme zarar vermemelidir. Eer baka mesele ile balants varsa, birbiri ile balantl btn meselelerle ilgili hkmlerin hepsini birden terk etmedike, yalnzca bir meselenin hkmn terk etmesi caiz olmaz. nk onlarn hepsi tek mesele saylr. Namaz, abdest ve namazn rknleri gibi. rnein; afii mezhebinde olan bir kimsenin Ebu Hanife'nin kadna dokunmak abdesti bozmaz szn taklit ederek afii mezhebine gre namaz klmas doru deildir. Yine ne kadar ok olursa olsun namazda ameli kesir/gereinden fazla amel namaz bozmaz szn taklit eden kimsenin, Fatihay okumak namazn rknlerinden deildir szn taklid eden kimsenin, ameli kesir namaz bozar diyen kimseyi veya Fatiha namazn rknlerindendir diyen kimseyi taklit ederek namaz klmas doru deildir. Dolaysyla terki caiz olan bir hkm, terki ile dier er hkmlere dayanan amelleri etkilemeyen hkmdr.


[1] Har: 7