Roma Hukukunun slm Fkhn Etkiledii ddiasnn Samal


slm'a kin besleyen ve Mslmanlara buz eden baz msterikler/oryantalistler, ilk zamanlarda Mslmanlarn giritikleri fetihler sonucunda, Mslmanlarn Roma hukukundan ve kanunlarndan byk apta etkilendiklerini iddia etmektedirler. Roma hukukunun, slm fkhnn kaynaklarndan birini meydana getirdiini ve baz hkmlerinin Roma hukukundan alndn sylediler. Bu iddiaya gre Tabiin asrnda ve onlardan sonraki dnemde istinbat edilen er hkmler, Mslmanlarn Roma hukukundan alm olduklar Romallara ait hkmler imi. Bu oryantalistler, slm fetihlerin yapld dnemde am ve civarnda, Filistin ve Beyrut sahilleri boyunca Kayseriye'de (Bizansta) Roma hukukunun okutulduu okullarn bulunduunu syleyerek bu iddialarn delillendirmeye altlar. Ayn ekilde am blgesinde Roma sistemine gre hareket eden ve Roma kanunlarna gre hkmeden mahkemelerin bulunduunu ve slm fetihlerin yaplmasndan sonra da bu mahkemelerin belli bir zaman devam etmesinin, Mslmanlarn bu mahkemeleri kabul ettiklerinin ve onlardan bir eyler aldklarnn, Roma sistemine ve hukukuna gre hareket ettiklerinin gstergesi olduunu iddia ettiler. Bu iddialarn desteklemek maksadyla da kendilerinden bir takm varsaymlar ortaya atarak yle dediler:

"Mslmanlar gibi birazck olsun medeniyetten nasibini almam bir kavmin Bizansn hkimiyeti altnda bulunan am topraklar gibi medeni ehirleri fethettikleri zaman ne yapacaklarn ve ne ile hkmedeceklerini dnmeleri, sonra da Roma kanunlarndan alntlar yapmalar gayet doaldr."

Ardndan da slm fkhn baz blmleri ile Roma hukukunun ve kanunlarnn baz blmleri arasnda karlatrma yaptmz zaman, her ikisi arasnda bir benzerliin var olduunu, hatta benzerlikten de te "iddia edene delil getirmek, inkr edene de yemin etmek der" gibi baz hkmler, "fkh" ve "fakih" kelimeleri gibi kavramlar, olduu gibi Roma hukukundan alnd dediler. Hatta bu msterikler daha da ileri giderek "slm fkhnn Talmud'dan hkmler aldn, Talmud'un da bu hkmleri Roma hukukundan aldn" sylediler. Bu durumda onlarn iddialarna gre slm fkh, dorudan doruya am medreselerinde okutulan ve mahkemelerinde uygulanan Roma hukukundan, Talmud'dan nakledilerek Talmud aracl ile Roma hukukundan alnm olmaktadr.

Bunlar iftiralardan ve karalamalardan teye gemeyen herhangi bir delile dayanmadan msteriklerin ileri srdkleri iddialardr. Msteriklerin bu iddialar bir ka sebepten dolay bo ve rktr.

1. Ne msterikler ne de bakalar, Mslman fakihlerin veya fakihlerin dndakilerin ne tenkid ne teyid ne alnt yoluyla Roma hukukuna veya kanununa herhangi bir iarette bulunduunu syleyemez. Hibir kimse az veya ok onlardan herhangi bir alnt yapmamtr. Bu da byle bir eyin sz konusu olmadna delalet etmektedir. Baz Mslmanlar Yunan felsefesini tercme ettiler. Fakat Roma hukukuna ait deil bir kitab, herhangi bir kelimeyi veya bir cmleyi dahi tercme etmemilerdir. Bu da, yalnzca fetihlerin yaplmasyla Roma hukukunun kknden kazndn gstermektedir.

2. Msteriklerin, am blgesinde Roma hukukunu okutan ve Roma kanunlar ile hkmeden birok mahkemenin var olduunu syledikleri dnemde am blgesi, birok mtehit, lim, kad ve hakimle doluydu. Roma kanunlarndan ve hukukundan etkilenme olsayd doal olarak etkilenme ilk nce bunlarda olmas gerekirdi. Fakat biz, yazl olarak bizlere ulam olan bu kiilere ait fkhta Roma hukukundan herhangi bir etkilenmenin ve bahsin varlna rastlamamaktayz. Bilakis onlarn fkhlar Kitaba, Snnete ve Sahabenin cmasna dayanmaktadr. am blgesinde yaayan mtehitlerin en mehuru mam- Evzai'dir. mam- Evzai, am blgesinde Roma hukukunun okutulduu okullarn en byklerinin yer aldn iddia ettikleri Beyrut'ta yaad, hayatnn tamamn orada geirdi ve vefat etti. Grleri birok muteber fkh kitaplarnda topland. mam- afii'nin el-mm isimli eserinin yedinci cildinde Evzai'ye ait birok hkmler yer almaktadr. Bu kitab okuyan herhangi bir kimse Evzai'nin Roma hukukundan yerle gk aras kadar uzak olduunu grecektir. Hatta Evzai'nin mezhebi ve onun hakkndaki rivayetler incelendii zaman Evzai'nin Ehl-i Hadis mezhebinden olduu ve Hadise reyden daha fazla itimat ettii aka grlecektir. Evzai'nin benzeri daha birok fakihlerin durumu da byledir. Eer herhangi bir etki olmu olsayd bu fakihlerde etkisini gstermesi gerekirdi.

3. Mslmanlar, Allahu Tela'nn btn insanlara slm eriat ile hitap ettiine ve Efendimiz Muhammed Sallallahu Aleyhi Vesellem'in btn insanlara gnderildiine inanrlar.

وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا " Biz seni uyarc ve mjdeci olarak btn insanlara gnderdik."[1]

slm eriatna inanmayan herkesi kfir sayarlar. slm hkmnn dndaki herhangi bir hkmn kfr hkm olduuna, alnmasnn da haram olduuna inanrlar. Bu nedenle slm inancna sahip olan bu ve inancna gre hareket eden bir kimsenin slm hkmnn dnda herhangi bir hkm almas mmkn deildir. zellikle de slm fetihlerin youn olduu ilk asrlarda Mslmanlar slm risaletini tayorlar ve slm Davetini gtrmek iin lkeleri fethediyorlard. Onlar, halkn kfrden kurtarmak iin lkeleri fethederken, kknden kazyp atmak ve yerine slm hkmn koymak iin geldikleri yerleri, kfr hkmlerini almak iin fethettikleri nasl sylenebilir?

4. Mslmanlarn lkeler fethettikleri zaman medeniyet bakmndan fethettikleri lkelerden daha aa bir seviyede olduklar iddias da doru deildir. Bu iddia doru olsayd Mslmanlar kendi hadaratlarn terk eder ve fethettikleri lkelerdeki hadaratlar alrlard. nk zayf ve gsz fikir deil, gl fikir daha etkilidir. stelik Bizans'n hkimiyeti altnda bulunan topraklarda tanmakta olan hayat hakkndaki fikirlerin, slm ile elitii de herkes tarafndan bilinen bir gerektir. Mslmanlar, fethettikleri lkelerin halklarn slm'a inanmaya zorlamamlar, yalnzca onlardan cizye almakla yetinmilerdir. Fakat slm fikrin gc ve slm hadaratnn ycelii, Roma fikirleri ve hadaretna stn gelerek onu ortadan kaldrmtr. Ve bu topraklarda yaayan insanlar slm akidesine inanarak Mslman olmalar ve gnl rzasyla slm'a gre bir hayat yaamalar, slm fikirlerinin Roma hukukunun ve dncelerinin kkn kazdna ve yerini aldna delalet etmektedir. te konuan bu vaka, Roma hadaretnn slm hadaretndan daha gl olduunu ve slm fkhnn Roma hukukundan etkilendii iddiasn ortaya atan msterikleri yalanlamaktadr.

5. Fkh ve Fkh kavramlar hem Kur'an'da hem de Hadisi erifler de kullanlmaktadr. Bu kavramlar Mslmanlar, Roma kanunlar ile karlamadan nce bilmiyor deillerdi. Zira Allahu Tela yle demektedir:

 فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ    "Her Mslman frkadan bir grup cihada gitsin, bir grup da kalsn ki dinde fakih olsun. Kardeleri dndklerinde rendiklerini onlara retsinler."[2]

Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem de bir Hadiste yle demektedir:

مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ    "Allah kime hayr murad ederse onu dinde fakih klar"[3]

Yine Yemen'e gnderdii zaman Resuln Muaz'a ne ile hkmedeceksin? sorusuna Muaz'n Allah Subheneh ve Tealann Kitab ile sonra Resulnn Snneti ile sonra da grmle ictihad ederim cevab fkhn ta kendisidir. Sonra gnderdii dier valiler ve eyrek asrdan biraz fazla sre ierisinde Sahabenin verdii hkmler de fkhn ta kendisidir. Hal byle iken "fkh" ve "fakih" kelimelerinin Roma'dan alnd nasl iddia edilebilir?

"ddia edenin delil getirmesi, inkr edenin de yemin etmesi gerekir" sz Romallarla herhangi bir iliki kurulmadan nce Resuln syledii bir sz olup mer'in Basra Valisi Ebu Musa'ya yazd bir mektupta gemektedir. mer'in, Romallarla herhangi bir ilikiye girmedii ise bilinen bir olaydr. Mslmanlar bu kavramlar slm'n douundan beri syledikleri halde, "fkh" ve "fakih" kelimelerini, "iddia edene delil, inkr edene de yemin vardr" kuraln, Mslmanlarn Romallardan aldklar nasl sylenebilir?

Btn bunlardan slm fkhnn Roma hukukundan etkilendii safsatasnn kesinlikle asl olmad anlalmaktadr. Bu iddialar Mslmanlara olan fkelerinden ve kinlerinden dolay iin iin kendini yiyen slm dman msteriklerin uydurmalar ve tuzaklardr.

slm fkhnn Talmud'dan alnd iddiasna gelince; Bu iddiann batll aslszl, efendimiz Musa ve sa Aleyhisselam'a inen Tevrat ve ncil'i tahrif eden, ellerinde var olan kitaplarn ise kendilerinin yazd Tevrat ve ncil olduu ve Allah'tan gelen asl kitaplar olmad, ellerindeki Tevrat ve ncil'in tahrif edilmi yalanlarla dolu kitaplar olduuna dair Kur'an'n Yahudilere kar yapt saldrlardan aka anlalmaktadr. Yahudilere kar Kur'an'n balatt bu saldrnn ierisine, onlarn kitaplarndan bir para olan Talmud da girmektedir. nk Talmud, Allah Subhaneh ve Teala katndan deildir. Dolaysyla Talmud'dan herhangi bir eyi almak slm'la eliir. stelik Yahudiler Mslmanlardan ayr kabileler olup Mslmanlarla beraber yaamyorlard. Onlarla Mslmanlar arasnda devam eden aralksz savalar sonucunda Mslmanlar onlar aralarndan karmlardr.

Gerek olan ve hissedilen vakaya gre de slm fkh Kitab'a ve Snnete veya Kitap ve Snnetin iaret ettii delillere gre istinbat edilmi hkmlerdir. Bir hkmn asl er delile dayanmazsa slm hkmlerden saylmad gibi slm fkhndan da saylmaz.


 


[1] Sebe: 28

[2] Tevbe-122

[3] Buhari, lm, 69, Merd, 5213; Mslim, Zekh, 1719, mrah, 3549; Tirmizi, lm, 2569; bni Mace, Mukaddime, 216; Ahmed b. Hanbel, Ms. Ben Him, 2654, Bak Ms. Mukessirn, 6896, Ms. amiyyn, 16234; Malik, Cmia, 1400; Daremi, Mukaddime, 226

 

* * * * *