5 - NASIH - MENSUH


Snnetin Neshi:
 

Snnetin Kur'an ile neshi, ikisinin de kendisi ile amel etme farziyetinde eit olmalar nedeni ile ve Snnetin mana olarak vahiyle gelmi olmas, Kur'ann da mana ve lafz olarak vahiyle gelmi olmas nedeni ile caiz olmaktadr.

- Buna rnek; Beyt-l Makdise ynelmektir. Bu, mtevatir Snnet ile sabittir, Kur'anda ona dellet eden bir husus yoktur. Bu hkm Allahu Telann u sz ile nesh edildi.  فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ    Artk yzn Mescid-i Haram tarafna evir.[1]

-Oru tutana, geceleyin kadnlara yaklamas, Snnet ile haram klnmtr. Bu hkm Allahu Telann u sz ile nesh edildi:            فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ     Artk (Ramazan gecelerinde) onlara yaklan.[2]

-Aure gn oru tutmak, Snnet ile vacib/farz idi. Allahu Telann  u sznde geen Ramazan orucu ile nesh edildi:  فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ inizden kim (Ramazan) ayna ahit olursa oru tutsun.[3]

-Namaz, sava sona eresiye kadar tehir etmek Snnet ile caiz idi. Bundan dolay, namaz ertelemi olduu halde Hendek gn yle dedi:   مَلأ اللَّهُ قُبُورَهُمْ نَارًا   Allah kabirlerini atele doldursun![4] nk onlar onu namazdan alkoymulard. Bu caiz olu hkm, Kur'anda geen korku namaz ile nesh edildi.

Bunlarn hepsi, Snnetin Kur'an ile neshinin bilfiil vukuu bulduuna dair delildir. Vukuu bulmak, caiz olu delilidir. Bylelikle Snnetin Kur'an ile neshi caiz olmaktadr.

Ayn ekilde, Snnetin Snnet ile neshi de caiz olmaktadr. Zira ahad haberin ahad haberle ve mtevatir haberle neshi caiz olmaktadr. Mtevatir ise, ancak mtevatir ile nesh edilir. Mtevatir, ahad haber ile nesh olunmaz.

Snnetin Snnet ile neshine gelince; Kendisi ile amel etme farziyetinde eit olmalar nedeni ile, nesh eden ve nesh edilenin mana olarak vahiyle olmalar nedeni ile, bilfiil vukuu bulmutur. Vukuu bulmak, caiz oluun delilidir.

-Buna rnek, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u szdr:  كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ ألا  فَزُورُوهَا     Sizi kabir ziyaretinden men etmitim. Dikkat edin! Artk kabirleri ziyaret ediniz.[5]

-Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden arap ien hakknda yle dedii rivayet edildi:   إِذَا شَرِبُوهَا الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُمْ  Eer drdnc defa ierse, onu ldrn.[6] Bu nass, kendisine drdnc defa arap ien birisi getirildii halde onu ldrtmediine dair gelen rivayetle nesh edildi.

Bunlar da, Snnetin nesh edilmesinin caiz olduuna delildir. Zira bu vukuu bulmutur.

Mtevatirin ahad haber ile nesh edilmesi ise, caiz deildir. Byle bir ey vukuu bulmamtr. Mtevatir, kendisi ile kesinlik kazanlandr. Eer delleti kat ise, onu inkr eden kfirdir. Ahad haber ise, zannidir, onu inkr eden tekfir edilmez/kfir saylmaz. Kat olan, zanni olan ile nesh edilmez.

Ayrca, mtevatirin ahad haber ile neshi vukuu bulmad. Vukuu bulmamak, eriata gre caiz olmayn delilidir. nk kast olunan akli caiz olu deildir. Kast olunan er caiz olutur. Bundan kast olunan nesh olunann bilinmesidir. Mademki vukuu bulmad, o halde onun hakkndaki sz, teorik faraziyeler kabilinden olur. Bu ise yasama ilerine dhil olmaz.

Bazlar unu ileri srmektedirler: Allahu Tela yle demitir:      قُلْ لاَ أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَ أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً   De ki; Bana vahyolunanda, le veya...den baka yiyecek kimseye haram klnm bir ey bulamyorum.[7] Diyorlar ki; Bu ayet haram klmay, onda zikredilenlere hasretmeyi gerektirmektedir. Bu hasretme, ahad yolla gelen u rivayetle nesh edilmitir: Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem vahi hayvanlardan her kpek dii veya az dii olan ve kulardan her peneli hayvan yemeyi yasaklad.[8] Kitabn ahad haber ile nesh edilmesi sabit olunca, mtevatir Snnetin neshi evla babndandr.

Buna cevap yledir: Kur'ann Snnetle nesh edilmedii sabit olmutur. bu ayet ise ileri srlmez. nk Allahu Tela u;   وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً مَكَانَ آيَةٍ    Biz bir ayetin yerine baka bir ayet getirdiimizde...[9] sznden dolay ayeti ancak baka bir ayet nesh eder. Ayrca burada nesh yoktur. nk ayet diyor ki; لا أجد Bulamyorum. Bunun manas; gelmi olan vahiyle zikredilen haramlardan bakasn bulamyorum. demektir. Bu, ayetten sonra bakasn haram klan baka bir vahyin indirilmesine engel olmaz. Dolaysyla bu ayetten sonra vahiyle gelen nehy/yasaklama nesh olmaz. Bilakis ayetten sonra indirilen olur. nk لا أجد  bulamyorum sz o anki durum iindir. Gelecekte de bulamayacana dellet etmez. Buna binaen bu ayet bu hususta ileri srlmez. nk onda nesh yoktur.

Snnetin sahabe icms ve kyas ile nesh edilmesi ise, caiz olmaz. nk her ikisi de Rasulden sonra hsl olmutur. Sahabeler, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden sonra neshin men edildii hususunda icm etmilerdir. Bunda kesinlikle bir muhalif de yoktur.

 

cm le Sabit Bir Hkmn Neshi Caiz Olmaz:
 

Sahabenin icms ile sabit bir hkmn nesh edilmesi caiz deildir. nk icm, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden sonra meydana gelmitir. cma ile sabit hkmn nesh edilmesi; ancak Kitaptan ve Snnetten bir nss ile olur ya da icm ile olur ya da kyas ile olur. Hepsi de bu hususta geersizdir.

Nssn geersiz olmas, icmdan nce gelmi olmasndan dolaydr. Zira nsslarn tamam, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden alnmtr. cma ise, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem zamannda olumaz. nk eer Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem onlar tasvip etmezse, icm olumaz. Tasvip ederse, Rasuln sz hccet olur, icm olmaz. Bylece nssn icmdan nce geldii sabit olmutur. O zaman nssn icmy nesh eden olmas imknsz olmaktadr.

cmnn geersiz olmas ise; onun baka bir icmya muhalif olarak olumasnn imknsz oluundan dolaydr. Zira baka bir icmya muhalif olumu olsayd, iki icmdan birisi hata olurdu. nk eer birincisi bir delilden kaynaklanmyordu ise, o hatadr. nk icm bir delili iaret eder. Eer bir delilden kaynaklanyordu ise ikincisi hatadr. nk delile muhalif olarak vukuu bulmasndan dolay icm saylmaz.

Kyasn geersiz olmas ise; onun baka bir icmya muhalif olmasnn doru olmayndan dolaydr. nk kyas bir asla ait feridir/detaydr. Kitaptan veya Snnetten veya sahabenin icmsndan kyasa muhalif bir delil geldiinde, kyas terk edilir. Mademki kyasn sahabenin icmsna muhalif olmas doru deildir, o halde sahabenin icmsnn kyas ile nesh edilmesi de caiz olmaz.

 

Kyasn Hkmnn Neshi Caiz Olmaz:
 

Kyas ile istinbat edilen hkmn nesh edilmesi caiz olmaz. Zira kyas bir asldan elde edildiinde, asl baki kaldka o da baki olur. Nesh edilerek asl ortadan kalknca, o zaman kyas olmaz. Bunun iin kyasta nesh kesinlikle olmaz. Zira asl devam ettii halde kyasn hkmnn kaldrlmas dnlmez.

Muteber olan kyas; illeti, Kitaptan veya Snnetten nss ile veya sahabe icms ile gelmi olan kyastr. Dolaysyla asln illeti bu nden birisi ile sabit olmu olur. Nesh olursa, feride olur, aslda deil. Asl devam ederken feride vukuu bulursa, asl devam ettii srece kyas iin nesh meydana gelmez. Aslda nesh olursa, asl nesh edilmi olduu srece esasen kyas var olmaz. Kyas olmaynca da neshinden bahsedilmez.

Ayrca asln neshi, kyas hkm iin bir nesh deildir. Bilakis o, Kitap veya Snnet veya sahabe icms ile sabit olan bir hkm iin neshdir. Bu ise, kyastan deildir. Bunlara binaen kyas hkmnde nesh kesinlikle olmaz.


[1] Bakara: 144

[2] Bakara: 187

[3] Bakara: 185

[4] Mslim, K. Mescid, 994

[5] Hkim tahri etti. Ahmed b. Hanbel, B. Ms. Ensr, 21974

[6] Ahmed b. Hanbel, Ms. miyyn, 16256

[7] Enam: 145

[8] Mslim

[9] Nahl: 101