Rzk Yalnzca Allah'n Elindedir


Rzk mlkiyetten bakadr. nk rzk, vermek demektir. رزق kelimesi اعطي anlamna yani "verdi" anlamna gelmektedir. Mlkiyet ise, eriatn caiz kld snrlar erevesinde bir mala, bir eye sahip olmak demektir. Hlbuki rzk helal de olabilir haram da. Bunlarn hepsine de rzk denilir. Kumar oynayan kiinin bakasndan kumar yoluyla elde ettii mal bir rzktr. nk kumar oynayan kimse, rzkn elde edili ekillerinden biri ile rzk elde etmeye kalkmakla kumar oynayanlardan birisine Allah Subheneh ve Tealann verdii bir mal almaktadr.

nsanlarda kendi kendilerini rzklandrdklar eklinde bir zan vardr. Servete yani mala veya menfaate ulatklar durumlar rzkn sebebi saymaktadrlar. Her ne kadar rzklandrann Allah Subheneh ve Teala dan olduunu dilleriyle sylyor olsalar da, gayretiyle belirli bir miktarda maa alan bir memurun kendi kendini rzklandrdn sanyorlar. ok fazla gayret sarfettiinde veya cretini artrmak iin eitli yollarla alp aba harcadnda bu fazla alma ile kendini rzklandrm olduunu sanyorlar. Urat ticarette aba harcayarak satt maldan kr elde eden tccarn, abasyla hastasn iyiletiren doktorun, kendi kendini rzklandrd sanlr. Bylece her ahs dorudan doruya alrsa, bu abasyla mal kazanr ve kendini rzklandrm olur. Bu ekilde dnenlerce rzkn sebepleri hissedilen ve elle tutulabilen eylerdir. Mal kazanmaya gtren de sebeplerin oluturduu bu durumlardr. Bu durumlar yerine getirenler bu malla rzklanrlar. ster bizzat rzklandrlan kendisi olsun isterse bakas olsun fark etmez.

nsanlar, kendilerine rzk getiren durumlarn gerek yapsn doru bir ekilde kavrayamamalarnn sonucunda bu trden ifadeleri kullanmaktadrlar. "Sebep" ile rzkn elde edildii "hal " arasnda ayrm yapamadklar iin, rzkn elde edildii halleri rzkn sebebi zannetmektedirler. Gerekte ise rzkn elde edildii bu durumlar, rzkn sebepleri deil sadece rzkn elde edildii hallerden bir haldir. Eer bunlar gerek sebepler olsayd kesinlikle aksi olmazd. Hlbuki bunun aksi olaylarn gerekletii hissen gzlemlenmektedir. Bazen rzkn elde edilebildii bu haller gerekletirildii halde rzk gelmemekte, bazen de bunlarn hibiri olmakszn rzk elde edilebilmektedir.

Eer alma ve benzeri haller rzkn elde edilmesinin sebebi olsayd msebbibin yani sebep olan olayn, neticesi rzk olan kesin sonuca gtrmesi gerekirdi. Rzkn elde edilmesi iin gerekli olan sonucun varlna ramen rzk elde edilememekte, bazen de tam tersi olmaktadr. Btn bunlar, insanlarn birounun sebep olarak grdkleri olaylarn sebep deil ancak rzkn elde edildii durumlar olduuna delalet etmektedir.

Bir ay boyunca rzkn elde etmek iin alan bir memurun maana bir nceki ayn borcunu demesi iin haciz konulabilmekte veya maan zerine nafakasn temin etmesi vacib olan kimseler iin veya vergilerini demek iin harcayabilmektedir. Byle bir durumda rzkn elde edildii hal yani memurun almas gereklemitir. Fakat memur cretini almad iin rzk hasl olmamtr.

Bazen de Kudste evinde oturan bir ahsa postac, kendisinin tek varisi olduu Amerika'daki bir yaknn ldn ve yaknndan kendisine miras kaldn, miras almas iin ya bizzat kendisinin ya da yetkili kld birisi tarafndan alnmak zere arldn bildiren bir haber getirebilmektedir. Bu miras, evinde oturan kiinin bilmedii fakat ona gelen bir rzktr.

Veya bir adamn evinin bir taraf yklr ve ykntnn altnda nceden saklanm bir mal bulur ve onu alr.

Eer insann oluturduu ortamlar rzkn sebebi olsayd tersi hallerde rzkn elde edilmemesi, ancak bu haller bulunduunda rzkn elde edilmesi gerekirdi. Rzkn almadan da elde edilmesi, elde edili olaylarnn rzkn sebebi deil rzkn elde edildii haller olduuna delalet etmektedir. Sebep sanlan herhangi bir hal olmadan rzkn elde edildii olaylar saylamayacak kadar oktur. Yemek halleri, yolculuk, yemek iin hazrlanan bir yemein braklmas ve daha birok olaylar gzle grlr olaylardr. te kendisi ile rzkn elde edildii bu durumlar rzkn sebebi deil rzkn elde edildii hallerdir.

stelik bunlara ilave olarak var olduu zaman rzkn geldiine itibar edilen durumlarn rzkn sebebi saylmas mmkn de deildir. Bu halleri yerine getiren kimse de hibir ekilde bu haller vastasyla rzk elde etmi olmaz. nk byle bir dnce hem delaleti hem de sbutu kat'i olan Kur'an'n nass ile elimektedir. Bir ey delaleti ve sbutu kat'i olan Kur'an'n nass ile elitiinde ise tereddt etmeden Kur'an'n nass esas alnr ve onun dndakiler tek szle reddedilir. nk Allahtan olduu kat'i delille sabit olan bir meselede kat'i delille sabit olan almak ve onun dndakileri terk etmek vacib olur.

Bu nedenle Mslmann zerine den grev rzkn insanlardan deil Allah'tan olduu gereine teslim olmaktr. Te'vile/yoruma yer brakmayacak kadar aklkla rzkn insandan deil, yalnzca Allahu Teladan olduuna delalet eden birok ayet vardr. te, bu ayetler rzkn elde edilmesindeki birok vesile ve slbun ancak rzkn elde edildii haller olduu gereine bizi gtrmektedir. Bu konu ile ilgili olarak Allahu Tela ayetlerde yle buyurmaktadr:

وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمْ اللَّهُ     "Allahn size verdii rzktan yiyin."[1]

الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ    "Sizi yaratan sonra rzklandran Allah'tr."[2]

أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمْ اللَّهُ    "Allahn size rzk olarak verdiklerinden harcayn.[3]

إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ      "Allah dilediini rzklandrr."[4]

اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ      "Sizin de onlarn da rzkn Allah verir."[5]

لَيَرْزُقَنَّهُمْ اللَّهُ      "Elbette Allah onlar rzklandracaktr."[6]

يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ      "Diledii kimseye rzk geniletir."[7]

فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ      "yleyse rzk Allah katnda arayn"[8]

وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الأرْضِ إِلا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا     Yeryznde yryen hibir canl yoktur ki rzk Allaha ait olmasn."[9]     

اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ       "phesiz ki rzklandran Allah'tr."[10]

Bu ayetler ve bunlarn dnda hem delaleti hem de sbutu kat'i olan birok ayet vardr. Bu ayetler yalnzca tek manaya delalet ederler ve tevili de kabul etmezler. Bunlar, rzkn Allah Subheneh ve Tealadan bakasndan deil yalnz Allah Subheneh ve Teala 'dan olduu anlamn ifade ederler. Yalnzca Allah Subheneh ve Teala'dr rzk veren. Rzk yalnzca Allah Subheneh ve Tealann elindedir.

Rzkn yalnzca Allah Subheneh ve Teala'dan geldiini ifade eden ayetlerin varlyla beraber, kendisi ile rzkn elde edildii hallerden birini seme gcn insana vererek rzk elde etmek iin almay da Allah Subheneh ve Teala kullarna emretmitir. nsanlar kendi serbest seimleriyle rzkn elde edildii btn hallere giriirler. Ancak bu haller rzkn sebebi deildir. Ayetin ak nassnda da olduu gibi rzk getirenler de deildir onlar. Bilakis rzkn helal veya haram olmasna baklmakszn bu hallerde onlar rzklandran Allah Subheneh ve Teala'dr. Bu halleri Allah Subheneh ve Tealann onlara farz, haram veya mbah kldna ve rzkn elde edilip edilmediine de bakmadan onlar rzklandran Allah Subheneh ve Teala'dr.

Ancak slm, rzkn elde edildii hallerden Mslman iin caiz olanlar ve olmayanlar aklamtr. Rzkn hallerini deil, mlk edinme nedenlerini aklayarak mlkiyeti bu durumlarla snrlandrmtr. er bir neden olmadan bir kimse mlk edinemez. Her ne kadar helal de haram da rzk olarak Allahu Tela'dan ise de eriata gre ancak helal rzk mlk edinilebilir. Onun dndakiler haram olup mlk edinilemez.

Geriye tek mesele kalmaktadr: Kiinin sahip olduu her ey, sahip olduundan faydalanmasa dahi onun rzk mdr yoksa yalnzca faydaland eyler mi onun rzkdr?

Bunun cevab udur: Kur'an'n ayetleri, faydalansa da faydalanmasa da insann sahip olduu her eyin onun rzk olduuna delalet etmektedir.

لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الأنْعَامِ "Allahn kendilerine rzk olarak verdii hayvanlarn zerine onun adn ansnlar."[11]

اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ "Allah diledii kimseye rzk geniletir."[12]   

وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ     "Rzk kendisine daraltm olan da."[13]

 ْ    أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُم"Size rzk olarak verdiklerinden infak edin."[14]

كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ   "Size rzk olarak verdiklerimizin temiz olanlarndan yiyin. "[15]

وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ  "Kendilerini bunlarn geliri ile rzklandrp giydirin..."[16]

وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنْ الثَّمَرَاتِ      "Halkn mahsullerle rzklandr."[17]

كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ      "Allahn rzkndan yiyin, iin..."[18]

te, bu ayetler sahip olunan eylerin tamamnn rzk olarak isimlendirileceine aka delalet eder. Doal olarak da kendisinden faydalanlan eyleri de kapsar rzk kavram. Tahsis edici olmadan rzk kelimesi yalnzca kendisi ile faydalanlan eylerle snrlandrlamaz. nk hem ayetler hem de delaletleri geneldir.

Bu nedenle sana ait bir mal hrszlkla veya zorla veya zimmetine geirmek suretiyle alan bir kimse iin; o senden senin rzkn ald denilemez. Bilakis o, kendi rzkn senden ald denilir. nsan bir mala sahip olduunda rzkn alm olur. Ondan mal alndnda ise, rzk alnm saylmaz. Bilakis mala kim sahip olursa, sahip olan kimse dierinden rzkn alm saylr. Hibir kimse bir bakasnn rzkn alamaz, ancak bakasndan kendi rzkn alr.


[1] Maide: 88

[2] Rum: 40

[3] Yasin: 47

[4] Al-i mran: 37

[5] Ankebut: 60

[6] Hacc: 58

[7] Ra'd: 26

[8] Ankebut: 17

[9] Hud: 6

[10] Zariyat: 58

[11] Hacc: 34

[12] Ra'd: 26

[13] Talak: 7

[14] Yasin: 47

[15] Ta Ha: 81

[16] Nisa: 5

[17] Bakara: 126

[18] Bakara: 60