Hadisin Ksmlar


Snnet ve Hadisin e anlamls olan haber, takip ettii yol itibar ile "Mtevatir Haber" ve "Ahad Haber" olmak zere iki ksma ayrlr:

A- Mtevatir Haber; aadaki drt hususu kendinde toplayan habere denir.

1. Belirli bir say ile snrlandrlmakszn ravi saysnn bir topluluk meydana getirmesi gerekir. Topluluk says olarak kabul edilen her adet dier artlar bulundurduunda Mtevatir saylr.

2. Adeten yalan zerinde birlemeleri imknsz olmaldr. ahslarn ve blgelerin deimesi ile bunlarda deiir. Ali b. Ebi Talib gibi be kii, Mtevatir Haber iin yeterlidir. Fakat onun dndaki be kii ise yeterli olmayabilir. eitli beldelerden bir araya gelmeyen be kiinin verdii haber, Mtevatir Haber iin bazen yeterli olabilir. Ancak ayn beldede olup da bir araya gelmeyen onlar kadar bir topluluun haberi ou kez yeterli olmaz.

3. Adeten bir araya geldiklerinde yalan zerinde ittifak etmeleri muhal/imkansz olan bir topluluun bandan sonuna kadar rivayet etmeleri gerekir. Rivayet tabakalarnn her birinde yukarda saydmz artlarn ikisi de tahakkuk etmezse Mtevatir saylmaz.

4. snad edilen; yalnzca akl ile sabit olmayp, iitme ve dier duyu organlarndan birinden histe son bulmaldr. nk insad edilen hisse dayanmad zaman yalnzca akln hata etmesi mmkndr, zira o yakin/kesinlik ifade etmez.

Mtevatir Haberin hkm:

Mtevatir Haber yzde yz kesinlik ifade eder. Reddine hibir ekilde imkn vermeyecek lde insan kabule mecbur klar. Mtevatir Haber ancak bir zorunluluktur. nk incelemeye, aratrmaya muhta deildir. Yani Mtevatir Haber yakin/kesinlik ifade eder. Mtevatir Haber iki ksma ayrlr:

 a- Lafzlaryla Mtevatir:

من كذب على متعمدا فليتبوأ مقعده من النار   "Bile bile bana yalan isnad eden kimse cehennemdeki yerini hazrlasn."[1] Hadisi, mestler zerine mesh'e cevaz veren Hadis, havz Hadisi, efaat Hadisi ve namazda elleri kaldrma Hadisi gibi Hadisler, lafzlaryla Mtevatir Hadise rnektirler.

2- Manasyla Mtevatir: 

Sabah namaznn Snnetinin iki rekt olmas gibi eitli konularda bir i zerinde nakilcilerin ittifak ettikleri Hadislere denir. Bu trden Mtevatir Hadisler mevcuttur.

Tevatre baklarnda ve tevatr artlarndaki ihtilaflar nedeniyle her ne kadar limler saylarnda ihtilaf etmilerse de pek ok sayda Mtevatir Hadis rivayet edilmitir.

B- Ahad Haber ise; ravilerin says tevatr derecesine ulamam haberlere denir. Ravilerinin saysnn bir veya drt olmas fark etmez. Yani Mtevatir Hadis iin art koulan drt arttan birisi bulunmayan rivayetlerdir.

Ravilerinin says asndan Ahad Haber ksma ayrlr:

1. Garib Hadis: Hadisi toplayanlardan bir ravinin yalnz kalmas. Yani ravinin rivayetin herhangi bir yerinde yalnz kalmasdr. Garib Hadis de kendi iinde iki ksma ayrlr:

-  Yalnzca isnad asndan Garib Hadis,

-  Hem isnad hem de metin ynnden Garib Hadis.

Sadece metin ynnden Garib Hadis yoktur. Hem metin hem de isnad ynnden Garib Hadis, bir kiinin rivayet zincirinde yalnz kalmasdr. Kle satn ve ban yasaklayan Hadis buna rnektir.[2]  Sadece sened ynnden Garib Hadis ise, Sahabelerden bir cemaatn metniyle rivayet ettii, baka bir ravinin o Hadisi bir baka Sahabeden rivayetinde yalnz kald Hadistir:

الكافر يأكل في سبعة أمعاء والمؤمن يأكل في معي واحد  Kafir yedi barsaa yer, mmin bir tek barsaa yer.[3]   hadisi buna rnektir.

2- Aziz: Birden ok drtten az sayda ravinin yani bir mertebede olsa bile iki veya kiinin rivayet ettii Hadisler. Az sayda olmasndan dolay Azizdiye isimlendirilmitir.

3- Mehur: Mtevatir seviyesine ulamayan ten fazla kiinin rivayet ettii Hadistir. Dillerde hret bulmas ve durumu ak olduu iin Mehur diye isimlendirilmitir. Senedi olsa da olmasa da durum deimez. Ayn zamanda buna Mstefiz/yaylan da denir.

Mehur Hadis iki ksma ayrlr:

1. Hadisiler arasnda mehur olan,

2. Btn insanlar arasnda mehur olan.

Enes Radyallahu Anhumun u Hadisi birinci trdendir:  أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ    "Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem bir ay boyunca Ra'l ve Zekvan'a beddua ederek kunut yapt."[4]

u Hadisi ise ikinci tre rnektir;  الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ "Mslman elinden ve dilinden emin olunan kimsedir."[5]

nsanlar arasnda mehur olanlarn hepsi Sahih deildir. nsanlar arasnda mehur olup da asl olmayan veya tamamen uydurma olan Hadisler de vardr.

يوم صومكم يوم نحركم  "Oruca baladnz gn ile kurban bayramnz ayn gndr." gibi halk arasnda dnp dolaan fakat asla asl olmayan ok Hadisler vardr.

ster Garib olsun, ister Aziz olsun isterse Mehur olsun Ahad Habere ait isnadn da bir sonu vardr. Senedin sonu ya Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem'de, ya Sahabede ya da Tabiinde son bulur. Sened son bulduu yere gre ksma ayrlr.

1- Merfu': Sz, fiil, takrir veya vasf olarak hassaten Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem'e izafe olunan/balanan habere Merfu Hadis denir. Hadisi Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem'e isnad edenin bir Sahabi, bir Tabii veya onlardan sonra gelen birinin olmas arasnda fark yoktur.

-"Biz Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem'in hayatnda yle yapyorduk", yle diyorduk,  "o namazdayd", "bizimle beraberdi", "biz yle yapmakta bir saknca grmyorduk", "yapyorlard", "diyorlard" veya"Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem'in hayatnda yle denilirdi." gibi Sahabe sz de Merfu Hadis saylr.

Yine;"yle yapmakla emrolunduk", "yle yapmaktan men edildik" veya "yle yapmak Snnettendir." gibi Sahabe szleri Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem'e izafe edilmemi olsa bile Merfu Hadisten saylr. nk bu tr ifadeler Resulullah'n takririne delalet eder.

Ayn ekilde Enes Radyallahu Anhumun; "Nebi Sallallahu Aleyhi Vesellem'in kapsna trnakla vurularak alnrd."[6]  

-"Bilal, ezan ikier defa tekrarlamakla, kamette ise birer defa tekrarlamakla emir olundu."[7]     Hadisleri Merfu Hadis saylr.

Nuzl sebebi olarak belirtildii takdirde Sahabenin Kur'an tefsiri de Merfu Hadis saylr. Amma bunun dndaki Sahabe tefsiri Merfu Hadis saylmaz. nk Sahabeler, Kur'an tefsirinde birok ictihadta bulundular ve ihtilaf ettiler. Ayn ekilde onlardan birounun Ehli Kitaptan srailiyat rivayet ettiklerini grmekteyiz. Bu nedenle onlarn Kur'an tefsirleri Merfu Hadis saylmaz.

2. Mevkuf: Sahabeden sz ve fiil olarak rivayet edilenlere denir. Yalnzca Sahabeye aittir. snad bazen muttasl/kesintisiz olabilir bazen de olmaz. Fakihlerin ve muhaddislerin birou Mevkuf Hadisi Eser olarak da isimlendirmilerdir.

Mevkuf Hadis hccet saylmaz. nk Allahu Tela yle buyurmaktadr:

وَمَا آتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا   "Resul size ne verdiyse onu aln sizi neden alkoyduysa onu da brakn."[8] Resuln getirdiklerinin dndakileri almaynz mefhumu, Mevkuf Hadisi de kapsar. Bu nedenle de Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem'in dnda herhangi bir kimseye ait sz ve fiil hccet olamaz.

Mevkuf Hadisi Resulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem'e izafe etmek helal olmaz. nk bu bir zan deil ihtimaldir. htimale ise itibar edilmez.

3. Maktu: Maktu Hadis, mnkatiden/kesintiliden farkldr. Sz ve fiil olarak Tabiine ait davranlara Maktu Hadis denir. Maktu Hadis delil saylmaz. Mevkuf'dan daha zayftr.


[1] Mslim

[2] Buhari Ibn merden rivayet etmitir.

[3] (Tirmizi, Ebu Musa El-Ear yoluyla rivayet etmitir.)

[4] Buhari, Cihd ves-Seyr, 2836; Ahmed b. Hanbel, Bak Ms. Mukessirn, 13227

[5] Buhari, mn, 9; Mslim, mn, 85; Tirmizi, mn, 2551; Nesei, mn, 4910; Ebu Davud, Cihd, 2122; Ahmed b. Hanbel, Ms. Mukessirn, 6228; Daremi, Rekk, 2600

[6] Bezzr

[7] Mslim, Salh, 569; Tirmizi, Salh, 178; Ebu Davud, Salh, 428; bni Mace, Ezn ves-Seneti fhi, 722; Daremi, Salh, 1168

[8] Har: 7