BRNC DELL: KTAP


Kitap, Efendimiz Muhammed SallAllahu Aleyhi VeSSelleme indirilen Kur'andr. Kur'an, mutevatir olarak mushafn iki kapa arasnda bize nakledilendir. Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem kendisine indirilen Kur'an szleri kesin hccet olan bir toplulua retmek ve yazdrmakla mkellefti. Szleri kesin hccet olan topluluun ise, yalan sylemeleri dnlemeyecei gibi Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden iittiklerine herhangi bir ey katmakta birlemeleri ve Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden iittikleri herhangi bir eyi nakletmemekte birlemeleri de dnlemez.

Kur'an- Kerim, Arapa olup iinde yer alan Allahn emirleri ve yasaklarnn kolayca anlalabilmesi iin Arap kelam (cmle ve ifade yaps) sluplar zere inmitir.

Allah yle buyurmaktadr: وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ   Andolsun biz Kur'an' t alnsn diye kolaylatrdk. (Ondan) t alan yok mu?[1] فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ     Biz onu (Kur'an'), t alalar diye senin dilinde indirerek kolayca anlalmasn saladk.[2]  قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ    Bilen bir toplum iin Arapa bir Kur'an.[3] كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُوْلُوا الألْبَابِ    Ayetlerini tedebbr edip, akl sahipleri ibret alsnlar diye sana indirdiimiz mbarek bir Kitaptr.[4]

Bu ifadeler, iyice dnme ve anlamaya ulama imknn gerektirmektedir. Kur'an her ne kadar mucize ise de, mucize oluu onu kolayca anlalr olmaktan karmaz.

 

Kurandan Hccet Olarak Saylan Husus:
 

Kur'andan bize mutevatir olarak nakledilen ve Kur'andan olduunu bildiimiz ancak hccet olur. bn Mesudun mushaf ve dierleri gibi bize ahad olarak ulaanlar ise hccet saylmazlar. nk Nebi SallAllahu Aleyhi Ve Selem kendisine indirilen Kur'an szleri kesin hccet saylan bir toplulua retmek ve yazdrmakla mkellefti, szleri kesin hccet saylan topluluun ise Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden iittiklerini nakletmemek hususunda birlemeleri dnlemez. Kur'andan szleri kesin hccet saylan bir topluluk tarafndan nakledilmeyen bir ey varsa o ancak ahad olarak nakledilmitir ve ona itibar edilmez. nk o, naklinde tek kalm olmas nedeni ile Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin sorumlu tutulduu eklin dndadr, Kur'an Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden aln ekline muhalif olarak gelmitir. nk szleri kesin hccet konumunda olan Mslmanlardan bir gurup Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden Kur'an olarak aldklarn ezberlemeleri yannda bir de Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem Kur'ann yazlmasn emrediyordu. Bu nedenledir ki bir veya birka kiinin tek bana Kur'andan bir ey nakletmi olmalar hali, onlarn ahad olarak naklettiklerinin kesinlikle hccet olmadn ortaya koyar.

Denilebilir ki; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem zamanndaki hafzlarn saylar az olular nedeni ile tevatr derecesine ulamamtr. stelik Kur'ann toplanmas, ayetlerinin ahad yolla alnmas eklinde olmutur. Bu nedenle de sahabenin mushaflar farkl olmutur. Eer Kur'an, szleri kesin hccet olan bir toplulua retilmi olsayd byle olmazd. Buna birka ynden cevap verilir:

1-Kur'ann, szleri kesin hccet saylan bir topluluktan alnmas konusunda sahabelerden tek bir kii bile ihtilaf etmemitir. Hatta Mslmanlardan tek bir kii dahi ihtilaf etmemitir. stelik Kur'an Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin doruluuna kesin olarak dellet eden bir mucizedir. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemi grmeyen kimseye, Kur'an, mtevatir bir yolla ulamamas halinde onun asndan kesin hccet olmaz, dolaysyla o, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin tasdik edilmesinde de hccet olmaz.

2-Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin, bir ayet ya da ayetler inerken yazmalar iin vahiy ktiplerini ard, szleri kesin hccet oluturan Mslmanlardan bir toplulua rettii, kendisine gelen veya namazlarda onunla beraber olan Mslmanlara da rettii, ulatrd sabittir. Kur'ann ulatrlmas ve retilmesi, bir tek kiiye reterek deil Mslmanlardan bir toplulua retmek eklinde olmutur. Onu iitenlerin says tevatr derecesine ulamtr. Bylece onun ulatrlmasnn vakas; onun, szleri hccet tekil eden bir toplulua retilmesidir.

3-Buradaki konu Kur'ann tamamnn ezberlenmesi meselesi deildir. Asl konu ayetlerin teker teker nakledilmesidir. Kur'ann tamamn ezberleyen hafzlarn saysnn tevatr derecesine ulamadn varsaysak dahi; bu ayetlerin teker teker nakledilmesinin tevatr derecesine ulamad anlamna gelmez. Dolaysyla Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem zamannda Kur'ann tamamn ezberleyenlerin tevatr saysna ulamamas, Kur'ann ayetlerini teker teker ezberleyenlerin tevatr saysna ulamam olmasn gerektirmez. Zira Kur'an ayetlerinden her birini ezberleyenlerin says, yazlmasna ilaveten tevatr derecesine ulamtr. Dolaysyla Kur'an ayetlerinden her biri Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem den mtevatiren nakledilmitir. Bundan dolay Kur'an hfz edenlerin says Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem zamannda tevatr derecsine ulamamtr szne yer yoktur.

4-Kur'ann toplanmas, onun Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden nakledilmesinden farkl bir olaydr. nk nakil Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden yz yze, ifai olarak dinlemektir ki sz konusu olan da budur. Kur'an ayetlerinin bir mushafta toplanmas ise, toplananlarn Kur'an olup olmamas zerinde bir bahis deildir. Kur'ann toplanmas, ayetlerinin bir birine gre ncelii ve sonral, uzunluu ve ksal ile ilgili bir konudur. Ayrca Kur'ann toplanmas, hafzlarda olann yazlmas deildir. Ancak Kur'ann tamam, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yannda bir mushafta toplanm haldeydi.  Kur'an ayetleri her srede Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin onay ile birbiri ardna konuluyordu. Bu,  hafzlarnn hafzalarndaki ile karlatrlyordu ve bir tek mekana konuluyordu. Dolaysyla Kur'ann toplanmas meselesi, nakledilmesi meselesinden bakadr ve buradaki bahis konusu olan da nakil meselesidir. Bu nedenle Kur'ann toplanmas meselesinin burada yeri yoktur.

Mushaflarn ihtilafna gelince; onlardan ahad yoluyla gelenler Kur'an deildirler, hccet de olmazlar. Onlardan mtevatir yoluyla gelenler Kur'andrlar ve hccet saylrlar.

yleyse mesele mushafla alakal deildir. Mushafn ierisinde yer alan ayetler ile alakaldr. Eer ayetler Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem den mtevatir olarak nakledilmise yani tevatr saysna ulaan bir topluluk Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden almsa yani szleri hccet saylan bir topluluk Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden almsa Kur'andan saylr ve hccet olur. Byle deilse Kur'andan saylmaz. Bunun iindir ki; Osman mushafnn tamam Kur'andr. nk ierisinde yer alan ayetlerin tamam, szleri kesin hccet olan bir topluluk tarafndan mtevatir olarak nakledilmitir. Ancak bn Mesudun mushafna gelince; Onun ierisinde mtevatir olarak nakledilen ayetler Kur'andan saylr. gn pe pee oru tutulmas gerekir ayeti gibi ahad olarak nakledilen ayetler Kur'andan saylmaz ve hccet olmazlar.

Bylece Kur'an hafzlar ve sahabelerin mushaflar hakknda ortaya konan itirazlar reddolunur. Sabit olur ki, mtevatir olarak nakledilen Kur'andr, ahad olarak nakledilen Kur'andan deildir.

Dikkat edilmesi gereken bir husus da udur: Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme vahiy inerken ahid olanlar onu Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden nakletmilerdir ve o, hfz edilmesi yansra yazlmtr. Sahabeler Rdvanullahi aleyhim Kur'an Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet etmemiler, aynen nakletmilerdir. Yani vahyin indirdiini ve Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yazlmasn emrettiini aynen nakletmilerdir. Hadis ise byle deildir. Hadis sylenirken ve rivayet edilirken yazlmamtr. Hadisin yazlmas ve toplanmas ancak tabiin tabileri dneminde olmutur. Fakat Kur'an, vahyin indii anda kayda gemi, kitap haline getirilmi ve sahabe inen vahyin bizzat aynsn nakletmitir. Bu nedenledir ki Sahabeler Kur'an bize naklen ulatrmlardr denilir.

 

Muhkem ve Mteabih:
 

Kur'an, Allahn u ayetine gre muhkem ayetleri ve mteabih ayetleri kapsamaktadr. مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ   Onlardan bir ksm ayetler muhkemdir. Onlar kitabn anasdr. Dier bir ksm da mteabihtir[5]

Muhkem, manas aka grlen, ihtimali ortadan kaldrp manay belirgin olarak ortaya koyandr.

u ayetlerde olduu gibi: وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا   Allah al-verii hell, faizi haram kld.[6] وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا    Hrszlk yapan erkek ile hrszlk yapan kadnn ellerini kesin.[7] وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَاأُوْلِي الألْبَابِ     Ey akl sahipleri, ksasta sizin iin hayat vardr.[8]

Mteabih ise muhkemin kartdr. Mteabih eit arlkl anlam ynnden veya byle bir eitliin bulunmamas ynnden birden fazla anlam tayandr. Eit arllk ynyle anlam tayan mteabihe u ayetler rnektir:

 وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ    Boanan kadnlar kendilerinden kuru mddeti beklerler.[9] Ayette geen قُرُوء kuru lafznn hem hayzl hem de temizlenmeyi kastetmi olmas ihtimali vardr.

أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ     Ancak nikh akdini elinde bulunduran kimse balarsa ayr.[10] Ayette geen;   الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاح  nikh akdini elinde bulunduran kimse ifadesi ile kocann veya velinin kast edilmi olmas ihtimali vardr.

أَوْ لامَسْتُمْ النِّسَاءَ     Kadnlara dokunduunuz zaman...[11] Bu ayette yer alan dokunmak ifadesinin el ile dokunmay veya cinsi mnasebeti kast etme ihtimali vardr.

Mana olarak aralarnda eitlik bulunmayan mteabihe u ayetler rnektir: وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ  Rabbinin vechi baki kalcdr.[12]  وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي     Ona ruhumdan flediimde.[13]  مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا  Kendi ellerimizle var ettiimiz.[14]  اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ     Asl Allah onlarla alay eder.[15] وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ  Onlar hile yaptlar, Allah de hile yapt.[16] وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ    Gkler ise Onun sa eliyle drlm olacaktr.[17]

Bu ayetler ve benzerleri, Araplarn kullandklar sluplar bakmndan Arap dilinin anlalmasna ve er manalara gre bir ok anlamlara gelmektedir. te bunlarn tamam mteabihtir. Mteabih olarak isimlendirilmesi, dinleyende manas hakknda pheler ve benzemeler uyandrmasndan dolaydr. Yoksa mteabih, manas anlalmayan demek deildir. nk Kur'anda manas anlalmayan bir ey yoktur. Kur'ann iinde manas olamayan ya da anlalmas imknsz olan bir eyin varl, onu insanlar iin bir aklama konumundan dar karr.

Bu ise Allahn u ayetine ters der: هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ   Bu, insanlar iin bir aklamadr.[18]

Srelerin balarndaki mukatta harflere gelince; onlarn da manalar vardr. nk onlar, srelerin isimleri ve tantclardrlar. Zira elif, lm, mim Bakara- Elif, lm, mim Ali mran- Kaf, h, y, ayn Saad, Meryem- H, mim Fussilet v.b. ekilde sreler isimlendirilirler.

Kur'anda manas olmayan ve anlalmas imknsz olan bir ey yoktur. Bilakis Kur'anda geen her hususun anlalmas mmkndr. Allah, anlalmas imknsz olan ile insanlara hitap etmekten ycedir.


[1] Kamer: 17

[2] Duhan: 58

[3] Fussilet: 3

[4] Saad: 29

[5] Ali mran: 7

[6] Bakara: 275

[7] Maide: 38

[8] Bakara: 179

[9] Bakara: 228

[10] Bakara: 237

[11] Maide: 6

[12] Rahman: 27

[13] Saad: 72

[14] Yasin: 71

[15] Bakara: 15

[16] Ali mran: 54

[17] Zmer: 67

[18] Ali mran: 138