KNC DELL: SNNET


Snnetin Ksmlar

Snnet, senedi bakmndan u ksma ayrlr: Mtevatir, mehur ve ahad haber.

Hadis; tabii tabiinden bir topluluun, tabiinden bir topluluktan, tabiinden bir topluluun sahabeden bir topluluktan, sahabeden bir topluluun da Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet yoluyla gelmi ise bu, mtevatir hadisdir.

Hadis; eer tabii tabiinden bir topluluun tabiinden bir topluluktan, tabiinin de saylar tevatr derecesine ulamayan bir veya daha fazla sahabeden rivayet yoluyla gelmise bu, mehur hadistir. nk o mmet tarafndan ho bulunup mehur olmutur.

Hadisi sahabeden ve onlardan sonra gelen tabiinler ve tabii tabiinlerden rivayet edenlerin says tevatr derecesine ulamam ise o hadis ahad haberdir.

Snnet bu ksmn dna kmaz. Ancak Snnet yakin/kesinlik ve zan ifade etmesi ynnden iki ksmn dna kmaz. nk mehur Hadis ahad haberden saylr. Zira Hadisi yalan zere birlemeleri mmkn olmayan tabii tabiinden bir saynn tabiinden, yalan zere birlemeleri mmkn olmayan tabiinden bir saynn da szleri kesin hccet olan sahabeden bir topluluktan rivayet etmi ise mtevatir saylr. Yani mtevatir her tabakadaki ravilerin her tabakada tevatr saysna ulamasdr. Eer bu tabakadan birisinde tevatr says salanamazsa ahad haber saylr. Hadis ravilerinde tevatr saysnn salanamad tabakann, sahabeden, tabiinden, tabii tabiinden ya da her nden olmas fark etmeksizin ahad haber saylr. Kesinlik ifade etmez, zan ifade eder. Ancak sahabede tevatr saysn salayamayp geri kalan iki tabakada tevatr saysna ulap mmet arasnda mehur olduundan ona mehur ismi verilmitir. Fakat kesin ifade etmediinden ahad haber ile ayn hkme haizdir.

 

Mtevatir:
 

Tevatr; lgatta, aralarndaki bir sre ile birisinin ardndan birisi gelmek sureti ile eyalarn ard arda birbirisini takip etmesine denir.

Allahu Telann u sznde olduu gibi:  ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى    Sonra Rasullerimizi birbiri ardnca gnderdik.[1]

Yani bir mhletle birinden sonra baka birisini gnderdik, demektir. Mtevatir ard ardnalktr.

Mtevatir haber usulclerin stlahnda yledir: Szleri ilim oluturacak biroklua ulam bir topluluun verdii habere denir. Haber verdikleri hususu zanneden deil de kesin bilen kimseler olmadka bu topluluun szleri ilim oluturmaz ve mtevatir de olmaz. Onlarn ilmi ise bir delilden sonu karmaya, karsamaya deil de iitme ve grmeye dayal olmaldr. Bu topluluk sahabe, tabiin ve tabii tabiin asrnda da bu artlar bnyesinde tamal ve naklettikleri haber, ba sonu ve ortas itibar ile ayn dzeyde olmaldr.

Buna binaen mtevatir haber; yalan zerinde birlemeleri normalde imknsz olan ok saydaki bir topluluun dnemde rivayet ettii haberdir. dnemden kast; sahabe dnemi, tabiin dnemi ve tabii tabiin dnemidir. Zira Hadis rivayetinde bu dnemin dnda kalanlara kesinlikle itibar edilmez.

Mtevatir Hadis, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden alnd kesin olan hadistir. Dolaysyla kesin ilim ifade eder, her hususta onunla amel etmek vacib olur. ster kavli, ister fiili, ister takriri Snnetten olsun fark etmez.

Mtevatir kavli hadislere rnek; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u szdr: مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ Kim bilerek bana yalan isnad ederse, cehennemde yerini hazrlasn.[2]

Mtevatir fiili Snnete rnek ise, be vakit namazn rektlarnn adetleridir. Namaz, oru, haccn keyfiyeti hakknda gelenler de byledir.

 

 Kendisi le lmin Hsl Olduu Say:
 

Kendisi ile ilmin hsl olduu en az say hakknda ihtilaf edilmitir. Bazlar bu say betir derken bir dierleri 12 olduunu sylemilerdir. En az saynn 20 olduunu syleyenler var olduu gibi, 40, 70, 313 vb. diyenler de olmutur. Bu szlerin tamamnn ne nakilden ne de akldan bir senedi yoktur. Zira belirlenmi bir sayy gsteren bir nss gelmedii gibi akln da belirlenmi bir sayy tercihi sz konusu deildir.

Mtevatir haberde muayyen bir saynn rivayetine deil, kesin ilmin hsl olmasna itibar edilir. Say bulunmakla beraber haberin kuvvetliliine veya zayfllna dellet eden karineler bulunabilir. Zira bir haber muayyen bir say tarafndan rivayet edilmesine ramen o rivayetle kesin ilim hsl olmayabilir. Bazen de ayn saydaki baka bir topluluun rivayet etmeleriyle bir haber, kesin ilim oluturabilir. nk saynn eit olmasna ramen karinelerin farkl olmas ile habere itibar da farkl olur.

Buna binaen kendisi ile kesin ilim hsl olan mtevatir hadis iin u artlar bulunmaldr:

1- Belirli bir say deil, bir topluluk rivayet etmelidir.

2- Bu topluluun says, konumlarnn ve meknlarnn uzakl yalanda birlemelerine imkn vermeyecek ekilde olmaldr. Sayda dikkate alnan husus, yalan zerinde birlemelerini imknsz klmasdr.

Bylece Hadis, bir topluluk tarafndan rivayet edilmelidir ve onlarn says yalan zerinde birlemelerini engelleyecek bir boyutta olmaldr. Bu ise haber verenlerin, vakann ve karinelerin farkl olmas ile farkl olur.

 

Mehur:
 

Mehur Hadis; tevatr derecesine ulamam sayda sahabelerin rivayet ettii, daha sonra tabiin ve tabii tabiin zamannda ravilerin saysnn tevatre ulat hadistir. Mehur Hadis, yakin ifade etmez. Ancak zan ifade eder, bu bakmdan ahad haberlerden herhangi birisi gibidir.

Bazlar; Mehur Hadis, yakine yakn zan ifade eder, nk mmet onu tabiin zamannda hsn kabulle benimseyerek alm ve sahabeden sbutu da kesindir. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin sahabesi hakknda tercih edilen ise onlarn yalandan uzak olmalardr demilerdir.

Bu sz, Mehur Hadise herhangi bir ahad haberden daha fazlasn kazandrmaz. nk kesine yakn bir zan ifade eder sznn bir anlam yoktur. Zira bir ey ya zan ya da kesin ifade eder, bir ncs sz konusu olamaz. Zan ile kesin arasnda bir ey yoktur. Bir eyi buna yaklatrp undan uzaklatran da yoktur. Bu nedenle de bu sz anlamszdr. Bylece mehur, zan ifade eder. Sahabeden sbutu katidir sznn de bir deeri yoktur. nk matlup olan, sahabeden deil, Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden alnmasnn sbutunun kat olmasdr. Bahis konusu olan sahabenin szleri deil, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin szleridir. Bu nedenle bu szn de herhangi bir deeri yoktur. Buna gre Mehur Hadis, ahad haberden daha teye gidemez.

Ancak Mehur Hadis ile ahad haber arasndaki fark udur: Ahad haber ancak rivayetinin doruluu aratrldktan sonra alnr. nk onda sahabe dnda ahad konumunda raviler vardr. Mehur Hadis ise, rivayetinin doruluu aratrlmakszn alnr. nk ondaki ahad konumundaki raviler sahabelerdir. Sahabeler ise uduldrler, haklarnda ravilik soruturulmas yaplmaz.

Hadisteki mehurluk, tabiin ve tabii tabiin dnemindeki hretinden kaynaklanmaktadr. Bu iki asrdan sonra mehur olursa buna itibar edilmez. Bunun iindir ki bu iki asrdan sonra insanlar arasnda hret bulmu ahad haberler hakknda Mehur Hadistir denilmez. Bilakis ona, ne kadar mehur olursa olsun ahad haber denir.

Mehur Hadislere bir rnek; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u hadisidir:  إِنَّمَا الأعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ     Ameller niyetlere gredir.[3]

 

Ahad Haber:
 

asrda da ravilerin says tevatr derecesine ulamayan hadistir. asrdan sonrasna itibar edilmez. Ahad haber zan ifade eder, kesinlik ifade etmez. Hkmlerin istinbatnda mtevatir hadise ve mehur hadise istinat edildii gibi ahad habere de hkmler istinat edilir/dayandrlr.

Ahad haber konusu, usulle ilgili meselelerin en nemlilerindendir. nk mtevatir Snnetin azlndan dolay hkmlerin ou ahad habere dayanmaktadr.

Ahad haberin kabul ile ilgili rivayet ve dirayet artlar tahakkuk ettii zaman, ahad haber ile amel etmek vacibtir. Nitekim Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem sahabeleri bireyler halinde eitli lkelere gnderiyor, onlar slma davet ediyorlar, hkmleri retiyorlar ve hadisleri rivayet ediyorlard. Tpk; Muaz RadyAllahu Anhu Yemene gndermesi gibi. Eer bir kiinin haberi ile amel etmek Mslmanlara vacib olmasayd, Rasulullah sahabeden bireyler gndermekle yetinmez, onlar topluluk halinde gnderirdi.

Bir kiinin verdii haberle amel edilmesinde sahabelerin icms hsl olmutur. Sahabe Rdvanullahi Anh bu hususta saylamayacak kadar ok eitli olay nakledilmitir. Bir kiinin haberi ile amel edilmesinde ve amel etmenin vacib oluunda ittifak vardr. Buna rnek;

-Ebu Bekir RadyAllahu Anh, Mugire ve Muhammed  b. Meslemenin, ninenin miras hakkndaki meselede Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin, nineye altda bir hisse verdiine dair haberi ile amel etmitir.

-mer bn el-Hattab RadyAllahu Anh, mecusilerden cizye almak hususunda Abdurrahman b. Avfn u haberi ile amel etmitir.

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle buyurmaktadr: سنوا بهم سنة أهل الكتاب  Onlara ehli kitapla ilgili hukuku uygulaynz.[4]

-Osman ve Ali RadyAllahu Anhuma,  kocas len kadnn iddetini kocasnn evinde doldurmas hususunda Freya bint Malikin u haberi ile amel etmilerdir: Dedi ki; Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSelleme geldim ve iddeti geireceim yer konusunda ondan izin istedim.

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle dedi:   َ امْكُثِي فِي بَيْتِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ    ddetin bitinceye kadar, evinde (kocann evinde) kal.[5]

-Ali RadyAllahu Anhann bir kiinin haberi ile amel ettii mehurdur. yle demitir: Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden bir hadis duyduumda Allah ondan diledii ile beni faydalandrd. Bir bakas bana hadis sylediinde ise ona yemin ettiririm, yemin ettiinde ise onu tasdik ederim.[6]

-bn Abbas RadyAllahu Anha, nese (veresiye al-veri) dnda faizle hkm vermezken, Ebu Said el-Hudrinin nakit (parasal) ilemlerde de faiz olduuna dair haberi ile amel etmitir.[7]

-Zeyd b. Sabit RadyAllahu Anh, ensardan hayzl bir kadnn veda etmeksizin hacdan ayrlmasna -yani veda tavaf yapmadan yurduna dnebileceine- dair verdii haberle amel etmitir.

-Enes b. Malikten u rivayet edilmitir: Ben, Ebu Talha, Ebu Ubeyde ve Ubeyd b. Kabe fdih denilen ikiden datyordum. Bir anda bize birisi geldi ve dedi ki; phesiz ki iki haram klnd. Bunun zerine Ebu Talha yle dedi: Ey Enes, kalk ve u testileri kr. Kalkp dibei aldm ve onun alt ile testiler krlncaya kadar vurdum.[8]

Kba halk, kblenin deitirilmesi hususunda bir kiinin Kble nesh olunmutur, Kbeye dnn haberi ile Kbeye ynelmilerdir.[9]

 Bunlar ve benzerleri ahad haberle amel etmenin vacib olduuna dair sahabenin icms olduuna dellet etmektedirler.

 

Hadis Ravileri:
 

Hadis ravileri; sahabeler, tabiin ve tabii tabiinden meydana gelir. Bunlarn dnda kalanlar kesinlikle hadis ravilerinden saylmaz.

Ahmed ve Tirmizinin, bn merden rivayet ettikleri u hadis buna iaret etmektedir: Dedi ki; mer, Cebiyede bize hitap etti: Ey insanlar Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem benim bu ekilde size hitap ettiim gibi bize hitap ederek yle dedi: أُوصِيكُمْ بِأَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ Size ashabm tavsiye ediyorum. Sonra onlarn ardndan gelenleri, sonra da onlarn ardndan gelenleri. Daha sonra yalan yaygnlaacaktr.[10]

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yalann yaygnlamasn, nc neslin sona ermesinden sonraki sraya koymutur. nc guruptan sonra ve onlardan sonra kyamete kadar gelecek olanlarn arasnda yalann yaygnlaaca bu nss ile belirtilmektedir.

Buhari, Ubeydeden, o da Abdullahtan rivayet ediyor ki; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle buyurmutur: خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَجِيءُ أَقْوَامٌ تَسْبِقُ شَهَادَةُ أَحَدِهِمْ يَمِينَهُ وَيَمِينُهُ شَهَادَتَهُ      nsanlarn en hayrls, benim amda yaayanlardr, sonra onlarn ardndan gelenler, sonra onlarn ardndan gelenlerdir. Sonra yemin etmeden nce ahitlikte bulunacak, ahitlikte bulunmadan nce yemin edecek bir topluluk gelecek.[11]

mran b. Hseyn RadyAllahu Anhdan Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle buyurduu rivayet edildi: خَيْرُ أُمَّتِي قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ قَالَ عِمْرَانُ فَلا أَدْرِي أَذَكَرَ بَعْدَ قَرْنِهِ قَرْنَيْنِ أَوْ ثَلاثًا ثُمَّ إِنَّ بَعْدَكُمْ قَوْمًا يَشْهَدُونَ وَلا يُسْتَشْهَدُونَ وَيَخُونُونَ وَلا يُؤْتَمَنُونَ وَيَنْذُرُونَ وَلا يَفُونَ وَيَظْهَرُ فِيهِمُ السِّمَنُ mmetimin en hayrls, benim dnemimde yaayanlardr, sonra onlarn ardndan gelenler, sonra onlarn ardndan gelenlerdir. -mran dedi ki: Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem kendi dneminden sonra iki mi yoksa dnem mi zikretti bilemiyorum.- Sonra sizin ardnzdan ahitlik etmesi istenmeden ahitlik yapan, kendisine gvenilmeyen, ihanet eden, adakta bulunup yerine getirmeyen ve aralarnda imanlk yaygnlaan bir toplum gelecektir.[12]

Bu hadisler bu asrdan sonra gelenlerin szlerinin thmet konumunda olduuna yani rivayetlerinin kabul edilmeyeceine iaret etmektedir. dnem; sahabe, tabiin ve tabii tabiin asrdr. Bu hadisler, her ne kadar hadis rivayetlerinin bu asrla snrlandrlacana dair bir nss deilseler de, ona iaret etmektedirler. Ancak bu asrdakilerin hadis ravileri olarak tayin edilmesi, hadislerin kitaplara gemesinden sonra hadis rivayetlerinin sona ermi olmasndan kaynaklanmaktadr.

Hadislerin kayda geirilmesi asr olan Buhari, Mslim ve Snen sahiplerinin asrndan sonra hadis rivayeti yoktur. nk rivayet, nakli ifade eder, bu nakil de sona ermitir. Bunun iindir ki hadis ravileri; sahabeler, tabiin ve tabii tabiinden meydana gelmektedir. nk hadislerin tescilinden/kayda geirilmesinden sonra rivayet onlarla birlikte son bulmutur.

Hadis ravilerinin sahabe, tabiin ve onlarn dndakiler olduunu syleyenler vardr. Bu sz dorudur. nk Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem hadisinin rivayetini engelleyen herhangi bir nss gememitir. Ancak vaka udur ki; Hadislerin tescilinden ve rivayetin sona ermesinden sonra rivayete ve ravilere yer kalmamtr. Bylece rivayet ve raviler dnemi, tescil asrndan sonra yani tabii tabiin asrnda sonra pratik olarak sona ermitir. Bundan dolay hadis rivayeti vakas bu asr olan sahabe, tabiin, tabii tabiin asr ile snrl olmutur.

Hadis ravilerinin tarihi yazlm ve onlardan her biri tantlmtr. Onlar hatadan masum deildirler. Ancak sahabenin rivayeti dorudan kabul edilir.

Kitapta ve Snnette haklarnda yer alan vgden dolay ve Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sznden dolay tadile/adil olduklarnn tespitine muhta deildirler:  أصحابي كالنجوم بأيهم اقتديتم اهتدينم    Ashabm yldzlar gibidir. Onlardan hangisine uyarsanz hidayet bulursunuz.[13]

Bu hadis, limlerin kabul edip fakihlerin genelinin delil olarak kullandklar hasen bir hadistir. Hadis trlerinden olan hasen hadis, hadis stlahlar limlerinin belirlediklerindendir. Bunun iindir ki tadile gerek kalmadan sahabenin rivayeti kabul edilir.

Sahabe dndakilerin rivayetlerinin hccet olabilmesi iin, rivayet edenin rivayet ettiini zabt etmesi ve adl sfatna sahip olmas art aranr.

 

Ahad Haberin eitleri:
 

Hadis, hadisilere gre; sahih, hasen ve zayf olmak zere ksma ayrlr.

Sahih Hadis: Adil ve zapt tam ravilerin adil ve zapt tam ravilerden, z ve muallel olmakszn bandan sonuna kadar muttasl bir senetle rivayet ettikleri hadistir. Hadisiler nezdinde ihtilaf edilmeden shhatine hkmedilen sahih hadis ite budur.

Bundan dolay munkat ve mudal/belirsiz gibi senedinde kopukluk olan hadis sahih hadis saylmaz. Ak ve gizli hali mehul olann veya kendisi mehul olan ya da zayfl ile bilinen bir kimsenin rivayet ettii hadis sahih hadis saylmaz. Naklettiklerinden gafil olan, zabt ehliyetine sahip olmayan ve uyank olmayan gafleti nedeni ile ok hata yaptndan dolay, bylesi kimsenin rivayet ettii hadis de sahih saylmaz. Sika/gvenilir insanlarn (ravilerin) rivayetlerine muhalif olarak rivayet edilen hadis de sahih saylmaz. nk bu durumda z saylr. inde shhati zedeleyen gizli sebepler bulunan hadis ki bu durumda muallel olur- de sahih saylmaz.

Sahih Hadisi tanma ii, imamlarn kardklar hadisleri kendi iinde snflandrma ile son buldu. Burada imamlardan kast olunan mehur hadis imamlardr.

Sahih; Sahiheyinde/iki Sahihten birisinde ya da mehur gvenilir hadis imamlarnn kitaplarnn birisinde sahihlii belirlenmi olarak bulunan hadistir.

Sahihin ksmlar unlardr:

1- Buhari ve Mslimin birlikte kardklar sahih,

2- Mslimden ayr olarak yalnzca Buharinin kard sahih,

3- Buhariden ayr olarak yalnzca Mslimin kard sahih,

4- Buhari ve Mslimin kartmayp ikisinin ortak artlarna uygun olan sahih,

5- Buharinin kartmad ancak Buharinin artna uygun olan Hadis,

6- Mslimin kartmad ancak Mslimin artna uygun sahih,

7- kisinden birisinin artlarna uygun olmayp her ikisi dnda kalanlarn katndaki sahih.

Sahihin ana ksmlar bunlardr. Bunlarn en stn birinci sradaki sahihtir. Hadisiler ona genellikle muttefikun aleyh derler.

Hasen Hadis ise; tahric edeni bilinen, ravileri mehur olan ve minvalinde birok hadis olan hadistir. limlerin ounun kabul ettii ve fakihlerin genelinin kulland hadistir. Rivayet edildiine gre Ebu sa et-Tirmizi Rahimehullah hasen hadis ile unu kast etmektedir: Senedinde yalanla itham edilen olmayan ve z olmayan hadistir. Rivayetindeki hsn zandan dolay hasen olarak isimlendirilmitir. Hasen Hadis iki ksma ayrlmtr:

1- Senedindeki ravilerin baz bilinmeyen ynleri bulunup, ravisinin ehliyeti gereklememi olan hadistir. Ancak bu ravi rivayet ettii hususta fazla hata yapan gafil birisi deildir ve hadiste yalanla itham olunmam birisidir.

2- Ravisi, doruluk ve emanet bakmndan mehur olmakla birlikte, sahih hadis ravileri seviyesine ulamam hadistir.

Hasen Hadis; sahih hadisin delil olarak alnmas gibi fark etmeksizin delil olarak alnr. mamlarn, rencilerinin ve onlarn dndaki lim ve fakihlerin kitaplarnda hasen hadis olarak yer alan hadisler delil olarak alnr. nk onlar onu bir hkme delil olarak getirmiler veya ondan bir hkm istinbat etmilerdir. ster usul fkh kitaplarnda yer alsn ister ise fkh kitaplarnda yer alsn; el-Mebsut,     el-mm, el-Mdevvenet l-Kbra, v.b. gibi muteber kitaplarda bulunmas art ile o, hasen hadistir. El-Bacuri, el-ensuri, v.b. kitaplarda yer alanlar hasen hadis olarak itibar edilmezler.

Tefsir kitaplarnda geen hadislere itibar edilmez. Velev ki mfessir, mtehit bir imam olsa bile, o hadisler delil olarak alnmaz. nk onlar bir hkm istinbat etmek iin deil bir ayetin tefsiri iin oraya alnmtr. kisi arasnda ise fark vardr. nk mfessirler genellikle; delil olarak kullandklar Hadislerin shhatine pek fazla nem vermezler. Bu nedenledir ki imamlarn ve limlerin fkh kitaplarnda yer alan hadislerde olduu gibi sadece tefsirde yer almasndan dolay bu hadislere itibar edilmez. Bilakis tefsirde yer alan hadis hakknda hadis ehline sorarak ya da muteber hadis kitaplarndan birisine mracaat ederek taklit yoluyla da olsa aratrma yapmak mutlaka gereklidir.

Zayf Hadise gelince; kendisinde yukarda belirtilen sahih hadis artlarn ve hasen hadis artlarn bulundurmayan bir hadistir. Yani ravilerin tamam veya bir ksmnn, durumlar hakkndaki bilgisizlikten veya doruluklar hakknda zedeleyici bir durumun varlndan dolay, adaletin ve gvenirliinin nefyini gerekli klan benzeri durumlardan dolay gvenirlii sabit olmam hadistir.

Zayf Hadis ile delil getirilmez ve er hkmler hakknda zayf hadis delil olarak alnmaz.

 

Ahad Haberin Kabul artlar:
 

Ahad haber, rivayet ve dirayet asndan artlarn tamamladnda kabul edilir.

Rivayet asndan hadisin kabulnn art udur: Hadis ravisinin; Mslman, bali, akl sahibi, adl sahibi, sadk, iittiini zabt eden, hadisi ald vakitten eda ettii vakte kadar hatrlayabilir olmasdr.

Usul limleri ve mustalahul hadis limleri, rivayet artlarn tafsilatyla aklamlardr. Hadis ricali ile ilgili tarih, kendilerinde bu sfatlarn tahakkuk ettii bir ravinin tarihi, detaylaryla aklanmtr.

Dirayet asndan ahad haberi kabul artlar ise udur: Bir ayet veya mtevatir bir hadis veya mehur bir hadis gibi kendisinden daha kuvvetli bir delile ters dmemelidir. Fatma bint el-Kaystan rivayet edilen u hadis gibi: Dedi ki; Kocam beni talak ile boad. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem  Kocamn bana nafaka ve evde oturma izni vermesine hkm vermedi.[14]         

Bu hadis, u ayete muhaliftir: أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ  O kadnlar gcnz yettiince kaldnz yerin bir ksmnda iskan ettirin/oturmalarna izin verin.[15]

Bu nedenle bu tr hadis reddedilir, onunla amel etmek/delil getirmek caiz olmaz.

Ahad haber kyasla eliince, Hadis kyasn nne geer. Hadis kabul edilir ve kyas reddedilir. Ancak bu u durumda geerlidir: Kyasn illeti, istinbat edilmi ya da nsstan dellet yoluyla alnmsa veya bir baka er illete kyas edilmise, bu tr hallerin tmnde hadis kyasn nne geer.

Fakat kyasn illeti, ayet veya mtevatir hadis gibi kesin bir nssta aka belirlenmi durumdaysa illetle amel etmek gerekir. nk bu illeti gsteren nss illetin hkm hakkndaki nss gibidir. Bu durumda ahad hadis kyasla deil, kendisinden daha kuvvetli olan bir ayetle veya mtevatir bir hadis ile elimi gibi olur.

zetle; ahad haber, Kur'anda bir ayetle veya mtevatir bir hadisle veya mehur bir hadisle veya Kur'ann ya da mtevatirin ya da mehurun aka belirlemi olduu bir illetle eliirse, hadis dirayet asndan kabul edilmez. Eer byle bir eliki yoksa kabul edilir. Hadis kyasla elise bile hadis kabul edilir, kyas reddedilir.


[1] Mminun: 44

[2] Buhari,   Mslim-K. Mukaddime, 4

[3] Buhari, Mslim

[4] Buhari

[5] Ebu Davud, Mlik

[6] Ahmed b.Hanbel

[7] Buhari, Mslim

[8] Buhari, Mslim

[9] Buhari

[10] Tirmizi, K. Fitne, 2091

[11] Buhari, K. ehdt, 2458

[12] Buhari, K. Menkb, 3377

[13] Razn tahri  etmitir.

[14] Mslim

[15] Talak: 6