KNC DELL: SNNET


Rasul (u)in Fiilleri

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin fiilleri ksma ayrlr:

Birincisi; ftri zelliklerle ilgili yani insann ftri zellii ve tabiat gerei olarak yapt, kalkmak, oturmak, yemek, imek v.b. fiillerdir. Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin kendisi hakknda ve mmeti hakknda bu tr fiillerin mubah olduu hususunda herhangi bir ihtilaf yoktur.

kincisi; Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin zelliklerinden olan ve bir bakasnn itirak edemeyeceinin sabit olduu fiillerdir. Vitir namaznn, gece teheccdnn ve mavere yapmasnn farz olmas gibi hususlar yalnzca ona hastr. Yine oruta visalin (iftar etmeksizin gn oru tutmak) mubahl gibi hususlarn Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme has olduu sabittir. Bu konularda ona uymann caiz olmad hususunda herhangi bir ihtilaf yoktur. nk bunlar Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem has fiillerdir.

ncs; bir beer olarak yapt fiillerden ve yalnzca Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme has fiillerden olmayan, bunlarn dnda kalan fiillerdir. Bu tr fiillerde Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme uymamz gerektiinde bir ihtilaf yoktur. Bu fiillerin Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin szleri ve sktu gibi er delil olduu hususunda bir ihtilaf yoktur.

u ayetler nedeni ile Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin fiilini er delil olarak almak vacibtir: لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الأخِرَ    And olsun ki sizin iin Allah ve Ahiret Gnn mit eden kimseler iin Allahn Rasulnde gzel bir rnek vardr.[1] إِنْ أَتَّبِعُ إِلا مَا يُوحَى إِلَيَّ       Ben ancak bana vahy olana uyarm.[2] إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي      Ben ancak bana Rabbimden vahy olunana uyarm.[3]

Bunlar, genellik hususunda ak, vazh ve zahirdir. Dolaysyla Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin szn ve sktunu kapsad gibi, yapt her ii de kapsar. Bundan dolay kendisine has olan ve beer vasfyla yapt fiiller dnda kalan fiillerde Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme tabi olmak her Mslmana farzdr. nk Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem ancak kendisine vahiy olana uyar.

Fakat Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme ittiba/uyma uymann farz olmas, yapt fiilin yaplmasnn farz olduu anlamna gelmez. Bilakis fiilin durumuna gre Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme uymann farz olduu anlamna gelir. Zira fiil eer vacib/farz bir fiil ise onu yapmak vacib olur. Fiil mendub ise, onu yapmak mendub olur. Fiil mubah ise, fiilin yaplmas mubah olur. Dolaysyla ittiba, fiilin durumuna gre vacibtir. Bu Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin emirlerine ittiba gibidir.

Allahu Tela yle buyurmaktadr: فَلْيَحْذَرْ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ      Onun emrine aykr davrananlar balarna bir bela gelmesinden veya kendilerine ok elim bir azap gelmesinden saknsnlar.[4]

Bu ayet, emrettii konularda Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme itaat etmenin vacib olduuna dellet etmektedir. Ancak emrettii eyi yapmann farz olduuna dellet etmez. Bilakis emrettii eye gre emir yerine getirilir. Zira emrettii ey farz ise yerine getirmek de farz olur. Emrettii ey mendup ise, yerine getirmek de mendup olur. Emrettii ey mubahlk ifade ediyorsa, yerine getirmek de mubah olur. Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin fiilleri de byledir. Onlara ittiba etmek farzdr. Fakat onlar yapmak, fiilin getirdii hususa (hkme) gre olur.

Fiilin ne zaman vaciblie, ne zaman menduba ve ne zaman mubahla dellet ettiine gelince; bu konuda tafsilat vardr. Fiile baklr: O fiilin daha nce gemi bir hitabn aklamas olduuna dellet eden bir delil varsa, o bize bir beyan olur. Bu yle olur:

-Ya, Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin aka Bu, unun iin bir beyandr demesi gibi.

Buna rnek u hadislerdir: وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي Beni nasl namaz klyor gryorsanz siz de yle namaz klnz.[5] ألا فخذوا عني مناسككم   Hacc ibadeti ile ilgili hususlar benden alnz.[6]

-Yada buna dellet eden durumlara ait karinelerin olmas ile anlalr. unun gibi: Tafsil istenen bir mcmel lafz veya tahsis istenen bir genel lafz veya takyid edilmesi istenen bir mutlak lafz gemesi halinde bunlar ihtiya duyulmadan beyan edilmeyip, ihtiya duyulduunda beyana uygun bir fiil yaplmsa, o fiil bizim iin bir beyan olur.

Bu fiiller, bir ayet veya hadiste daha nce geen bir hitap iin aklama yani bize bir aklamadrlar. Aklanan husus farz ise, fiilin yaplmas farz olur. Aklanan husus mendub ise fiilin yaplmas mendub olur. Aklanan husus mubah ise fiilin yaplmas mubah olur.

Ancak nefiy ve ispat iin olmadna, beyan iin olduuna dellet eden bir husus fiille birlikte yoksa -yani daha nce gemi bir hitab aklamay kast ettiine dellet eden bir delil fiille birlikte yoksa;- onun farz ya da mendub ya da mubah olduunun anlalmas bir karineyi gerektirir. Zira bu durumda sadece talep olduundan dolay fiilin talebi gibidir ve fiilin talebinin kesin olduunu veya kesin olmadn veyahut tahyir olduunu tayin eden bir karineye ihtiya vardr. Ayn ekilde, daha nce geen bir hitab beyan etmeyi kast ettiine dellet eden bir hususun birlikte olmad fiilinde, yaplmasnn farz m yoksa mendub mu yoksa mubah m olduunu tayin eden bir karineye ihtiya vardr. O fiilin yaplmasnn hkm bir karineye gre olur.

Ancak fiille, daha nce geen bir hitab aklamay kast ettiine dellet eden bir hususun birlikte olmad fiillerin tmden gzden geirilmesinden; bu fiillerin iki trde olduu anlalmtr. Birincisi; kendisinde Allaha yaklama kastnn aa kt fiiller. kincisi; kendisinde Allaha yaklama kastnn aa kmad fiiller.

Allaha yaklama kastnn kendisinde aa kt fiilin yaplmas menduptur. yle ki: O fiilin Allaha yaklatran hususlardan olmas, fiilin yaplmasnn terk edilmesine tercih edilmesine dair bir karinedir. Kat bir tercihi deil de zanni bir tercihi gsteren bir karine olmas ise fiilin yaplmas talebinin kesin olmadna dair bir delildir. Bu nedenle de fiilin yaplmas mendub olur, farz deil. Zira karine, fiilin yaplmas talebinin kesin olmadn, yani mendub olduunu tayin etmitir.

Allaha yaklama kastnn kendisinde aa kmad fiilin yaplmas ise mubahtr. yle ki: Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin o fiili yapm olmas talebe dellet eder. O fiilin Allaha yaklatran hususlardan olmamas ise, yaplmasnn tercih edildiine dellet etmez. Bilakis bundan, fiilin terkine karlk yaplmasnn tercih edilmedii anlalr. Talebin delleti ile bu husus yan yana getirildiinde, talep tahyir talebi olur, yani fiilin yaplmas ile terkinin serbest brakld bir talep olur ki bu mubahtr.

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yapt fiili yapmann vacib olduunu syleyenler vardr. Onlar bu sylemlerine Kitap, Snnet ve sahabe icmsndan deliller gstermektedirler.

Kitaptan getirdikleri deliller yledir: فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الإمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ     O halde Allaha ve onun szlerine iman eden mmi nebi olan Rasulne iman edin ve ona tabi olun.[7]

Bu ayette Allahu Tela, Rasule tabi olmay emretmitir. Rasule tabi olmak ise; szne boyun emek ve yaptnn aynsn yapmaktr. Emir, vacibiyet iindir. O halde Rasuln fiilini yapmak vacib olur.

Bir baka ayette yledir: قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمْ اللَّهُ     De ki; Allah seviyorsanz bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin.[8]

Bu ayette Allah sevmenin tabi olmay zorunlu kldna dellet vardr. Allah sevmek ise icmen vacibtir. Vacibin lazm da vacibtir. Bylece tabi olmak vacib olur.

Bir baka ayette Allahu Tela yle buyurdu: فَلْيَحْذَرْ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ    Onun emrine muhalif olanlar... saknsnlar.[9]

Allah, Rasuln emrine muhalif olmaktan sakndrmtr. Tahzir/sakndrmak vacibiyete delildir. Emir sze ait olduu gibi fiile de ait olur.

Yine Allah yle buyurdu:  وَمَا آتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ  Rasul size ne verdi ise onu aln.[10]

Bu ayette yer alan almak ifadesi, boyun emek, itaat etmek, uymak demektir. phe yok ki Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden sadr olan fiil, onun bize verdii eydir. Bylece bu ayetten dolay onu rnek edinmek vacib olur.

Bir baka ayette ise Allah yle buyurdu: لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الأخِرَ   And olsun ki sizin iin Allah ve Ahiret Gnn mit eden kimseler iin Allahn Rasulnde gzel bir rnek vardr.[11]

Ayetin mantukuna gre; iman eden kimse iin gzel bir rnek olmak, imanla irtibatlandrlmtr. Yani, Allaha ve Ahiret Gnne iman eden kimse iin Allahn Rasulnde gzel bir rnek vardr. Bunun anlam; kim Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemi rnek almazsa Allaha ve Ahiret Gnne iman etmi olmaz demektir. Bu ise, talebin kesinliine bir karinedir ve vacibiyetin delilidir.

Bir baka ayette ise: أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ  Allaha itaat edin, Rasule de itaat edin.[12]

Ayette Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSelleme itaat emredilmitir. Emir vacibiyet iindir. Kim tazim kast ile bakasnn fiilini yaparsa ona itaat etmi olur. Dolaysyla Rasuln yapt fiili yapmak vacib olur.

Bir baka ayette ise yle denilmektedir: فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا   Nihayet Zeydin, o kadn ile bir ba kalmaynca biz onu seninle evlendirdik. Bylelikle evlatlklarnn eleriyle herhangi bir ba kalmaynca onlarla evlenmek hususunda Mslmanlara bir vebal olmad anlalsn.[13]

Ayette Rasulullahn fiili, tabi olunmas vacib olan bir teri klnmtr. Bu da onun fiiline tabi olmann vacib olduuna dellet eder.

Snnetten deliller ise unlardr:

Rivayet edildiine gre sahabeler Rdvanullahi Anhum namazda, Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin ayakkablarn karmas nedeni ile kendileri de ayakkablarn karmlard. Bylece fiilinde ona tabi olmann vacib olduu anlayna kaplmlardr. Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem onlarn bu tr anlaya sahip olmalarn tasvip edip onun kendisine has olduunu onlara aklamtr.

Ebu Sait, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden yle rivayet etti: Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem namaz kld. Ayakkablarn kartt. Sahabeler de ayakkablarn kard. O dedi ki; Ayakkablarnz niin kardnz? Onlar da dediler ki; Senin kardn grdk, biz de kardk. O da onlara yle dedi:  إن جبريل أتاني فأخبرني أن بهما خبثا    Cibril gelip bana onlarda pislik olduunu haber verdi.[14]

Ayrca rivayet edilir ki: Hacc umreye kadar iptal etmelerini sahabelere emretti. Kendisi iptal etmedi. Onlar bunun zerine ona yle dediler: Bize haccn iptalini emrettin, kendin iptal etmedin. Niin? Bylece onlar kendilerine ait olan hkmn ona da ait olduuna dair bir anlay sahibi oldular. Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem onlarn bu anlaylarn ikrar etti, fakat onun kendisine has olduuna dair bir zr gsterdi.

Ayrca rivayet edilir ki: Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem sahabelere oruta visali nehyetti, kendisi visal yapt. Bunun zerine onlar ona yle dediler: Bizi visalden nehyettin, kendin visal yaptn. O da onlara yle dedi:  إِنِّي لَسْتُ مثلكُمْ إِنِّي أظل عند ربي يُطْعِمُنِي وٍ يَسْقِينِي  Muhakkak ki ben sizin gibi deilim. Rabbimin katndan yediriliyorum, iiriliyorum.[15]

Bylece onlarn hkmde ona katlacaklarna dair anlaylarn tasvip edip, onun kendisine has olduuna dair bir zr gsterdi.

Ayrca Mslimin mer b.Ebi Seleme yoluyla tahri ettiine gre o: Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme orulunun pmesini sorulduunda, Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem ona; Bunu mm Seleme sor.  dedi. mm Seleme de Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin bunu yaptn haber verdi.[16]   Fiilinde ona tabi olmak olmasayd, bunun manas yle olmazd.

Yine Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet edildiine gre:  cenabetten dolay ban gusl edilmesi/ykanmas hakknda bir soru sorduunda dedi ki: أَمَّا أَنَا فَأُفِيضُ عَلَى رَأْسِي ثَلَاثَ أَكُفٍّ    Bana gelince, benim bama avu su serpmem yeterli oluyor.[17]  Bu, bir topluluun Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellem yanlarndayken cenabet gusul hakkndaki tartmalarna vermi olduu bir cevap idi.

Yine Buharinin Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet ettiine gre: Sahabelere, ihramdan kmalarn, kurban kesmelerini ve tra olmalarn emrettiinde onlar durakladlar. Bu durumdan mm Selemeye dert yand. mm Seleme ona; dar kp tra olmasn ve kurban kesmesini syledi.[18]      O da byle yapnca, ardndan sahabeler de tra olup kurbanlarn kestiler. Eer onun fiili tabi olunmas gereken bir fiil olmasayd byle yapmazlard.

cmaadan getirdikleri delillere gelince:

Sahabeler inzal/boalma olmakszn cimadan dolay gusln gerekip gerekmedii hususunda ihtilaf ettiler. Aie RadyAllahu Anhann rivayet ettii u hadis onlara ulat: Ben ve Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem byle yaptk ve ardndan da guslettik.[19]     Bunun zerine gusln vacibiyeti hususunda icm ettiler.

Yine mer RadyAllahu Anhdan rivayet edildi ki; Hacer l-Esvedi perken yle diyordu: Biliyorum ki sen faydas ve zarar olmayan bir tasn. Eer Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemi seni perken grmeseydim seni pmezdim.[20] Bu husus sahabelerin arasnda kerih grlmeyip yaygnlamtr. Bu, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme fiillerinde tabi olmann gerei zerinde bir icmdr.

Bunlara cevap yledir: Tm bu delillerin tek noktada cevaplandrlmas mmkndr. Bu nokta ise udur: Tabi olmak ile amelin yaplmas arasnda fark vardr. Yani Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme tabi olmak ile Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yapt fiilin yaplmas arasnda fark vardr.

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme tabi olmak vacibtir ve bu konuda herhangi bir ihtilaf yoktur. Fakat tabi olmann gerei olarak Rasuln yapt fiilin yaplmas, fiilin farkllna gre farkllar. Eer fiil mubah ise, tabi olmak mubahta tabi olmak demektir. Yani fiilin yaplmas ile terki arasndaki serbest oluta tabi olmaktr. te bu halde de ittiba olur. Eer kii mubah bir fiili yapmasnn vacib olduunu dnrse ve bu yaklamla yaparsa onu vacib hale getirmi olur ki bu durumda Rasule tabi olmu olmaz. Bilakis ona muhalif olmu olur. Rasule ittiba ancak fiilin getirdiine gre yaplmas ile olur. Eer fiilin getirdii vacib ise, yaplmas da vacib olur. Eer getirdii mendub ise, yaplmas da mendub olur, onu terk etmek gnah olmaz. Eer getirdii mubah ise, yaplmas da mubah olur. Dolaysyla fiilde Rasule tabi olmak, fiilin getirdiine gre olur. Eer buna muhalefet edilirse, tabi olunmam olur.

Yukarda yer alan delillerin tamam, ittibaya delildir, fiilin yaplmasna delil deildir. Bunun iindir ki Rasuln yapt fiili yapmann vacib olduuna delil olmaya uygun deildirler. Dolaysyla bunlarn bu hususta vaciblie delil getirilmesi geersiz olur.

Bu husus emir gibidir. Zira emir vaciblik iin deildir. nk Allahn emrettii her ey vacib deildir. Karinelerin farkllna gre emrettii husus bazen vacib, bazen mendub, bazen de mubah olur. Emrin vacib oluu, ancak emre itaat hakkndadr, emredildiinin yaplmas hakknda deil. Ona itaat ise, emredilen hususa gre olur. Vacib olarak emredilmi ise yaplmas da vacib olur, mendub olarak emredilmise yaplmas da mendub olur, mubah olarak emredilmise yaplmas da mubah olur. Mubah vacib klmak emredene itaat saylmaz, bilakis emrettiine muhalefet etmek anlamna gelir. Netice olarak fiillerde Rasule tabi olmak fiilin getirdiine gre olur.

Rasuln yapt fiili yapmann mendub olduunu syleyen kimseler de vardr.

Bu szlerine Allahu Telann u ayetlerini delil getirmektedirler: لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الأخِرَ       And olsun ki sizin iin Allah ve Ahiret Gnn mit eden kimseler iin Allahn Rasulnde gzel bir rnek vardr.[21]

 أسوة -rnekliin  حسنة - gzel lafzyla nitelendirilmesi tercih stnlne dellet eder. Asla muhalif olduundan ve ayette لكم size denilmi, عليكم zerinize denilmediinden dolay vacibiyet nefy edilmitir. Dolaysyla mendub olduu ortaya kmaktadr.

Buna cevap udur: Yapt bir fiilde Rasuln rnek alnmasndan kast; Rasuln yapt biimde fiili yapmaktr. O farz olarak namaz klmken biz nafile olarak klyorsak veya aksini yaparsak bu durumda o rnek alnm olmaz. rnek almak bir fiili onun yapt tarz zere yapmaktr. Bu ise mendub deil vacibtir. Ayette geen حسنة gzel kelimesi أسوة rnek kelimesinin vasfdr. Yani gzel rnek edinmek demektir ki bu mendub olmasna delil deildir. rnek almak vacibtir. Ayetteki (لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الأخِرَ) Allah ve Ahireti umut eden kimseler iin blm rnek almann vacib olduuna bir karinedir.

Ancak burada; rnek almaktan, fiili yapmann vaciblii deil tabi olmann vaciblii anlalr. Zira Rasuln yapt bir fiilin, vacib veya mendub veya mubah olduu ancak bir karine ile tespit edilir. Bir karine ile vacib olduu tespit edilmedike Rasuln yapt fiili yapmak vacib deildir. Buna binaen ayet; tabi olmaya dellet etmektedir, fiili yapmaya deil. Ayette fiili yapmann vacib olduuna dair bir dellet de yoktur.

Rasuln yapt fiili yapmann vacib ve mendub olmayp mubah olduunu syleyen kimseler vardr. Buna delil olarak da yle diyorlar: Rasuln fiili haram veya mekruh olmaz. nk asl olan olmamasdr. Grnen de budur. Byle bir eyin vukuu; haram veya mekruhun vukuu bulmas adalet sahibi Mslmanlarn bireylerinde nadiren grld halde, Mslmanlarn en ereflisi olan birisinden nasl sadr olabilir? Bu durumda ise Rasuln fiilinin ya vacib ya mendub veya mubah olmas sz konusudur. Asl olan ise mendub veya vacib olmamasdr. nk fiilin yaplmas veya terkinden skntnn kaldrlmas sabittir. Buna ilaveten fiilin vacib veya mendub olmas ise ancak bir delille sabit olur, sabit olmad srece de mubahlk baki kalr.

Buna cevap udur: Allaha yaklama kast aa kmad srece, Rasuln yapt fiili yapmak mubahtr. nk fiilin kendisinin Allaha yaklatran fiilden olmamas, taklit edilmesinin istenmediine bir karinedir. Rasuln fiilinin anlam, fiille ilgili bir taleptir ve burada bu talep tahyir talebidir ki bu da mubahtr. Fakat bunun dnda kalann ise, vacib veya mendub olduu bir karine ile belirlenir. Buna gre Rasuln fiillerinin ancak, vaciblie veya menduba veya mubaha dellet ettii, harama veya mekruha dellet etmedii eklinde snrlandrlmas dorudur. Ancak onlar mubahlkla snrlandrmak yanltr. nk vacibliin veya mendubun delili karinelerdir. Allaha yaklamak kastnn aa kmasnn gerekletii bir fiil ise mendubtur. Vacib olua dellet eden bir karine tahakkuk ederse o zaman da vacib olur.

Btn bunlardan anlalyor ki; Rasuln fiilleri vaciblie, mendublua, mubahla dellet etmez. Onlar sadece fiile ait taleptir. Fiilin vacib, mendub, mubah olduunu karineler tayin eder. Bu izahat, gemi bir hitabn aklamas olarak gelmeyen fiiller hakkndadr. Gemi bir hitabn aklamas olarak gelen fiiller ise vaciblik, mendubluk ve mubahlk hususunda aklanana tabi olurlar.

Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yapt fiiller, nceki bir hitaba aklama deilse, onun zelliklerinden olduuna dair bir delil de yoksa, vacib veya mendub veya mubah olduuna dair sfat bize u ekilde belli olur: Ya Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin onu belirlemesi ve bize tarifi ile olur veya baka delillerle yani karinelerden bir karine ile biliriz.

Rasuln rnek alnmas vacibtir. Yani bu fiilde Rasule tabi olmak farzdr. Bunun delili nss ve sahabenin icmsdr.

Nssdan delil u ayetlerdir: فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا   Nihayet Zeydin, o kadn ile bir ba kalmaynca biz onu seninle evlendirdik. Bylelikle evlatlklarnn eleriyle herhangi bir ba kalmaynca onlarla evlenmek hususunda Mslmanlara bir vebal olmad anlalsn.[22]

Eer Rasul, fiilinde rnek olmasayd, bu ayetin bir manas olmazd.

Dier bir ayette yledir: قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمْ اللَّهُ      De ki; Allah seviyorsanz bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin.[23]

Bu ayetin delil olarak getirilmesi yle olur: Rasule, tabi olmak farz olan Allah sevgisinden dolay gerekli klnmtr. Eer Rasule tabi olmak gerekli olmasayd, tabi olmann yokluu, vacib olan Allah sevgisinin yokluunu gerekli klard. Bu ise icm ile haramdr. yani Rasule tabi olmak Allah sevgisinin subutu iin arttr. art ki bu Rasule ittibadr/tabi olmaktr- hsl olmazsa, art koulan ey de ki bu Allah sevgisidir- hsl olmaz. Allah sevmek farz olduundan Rasule tabi olmak da farzdr.

Bir baka ayette yledir: لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الأخِرَ      And olsun ki sizin iin Allah ve Ahiret Gnn mit eden kimseler iin Allahn Rasulnde gzel bir rnek vardr.[24]

Bu ayetin delil getiri ekli yledir: Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemi rnek almak, Allahu Telay ve Ahiret Gnn mit etmenin gerekliliinden klnmtr. rnek edinmenin yokluu, gerekli klnann da olmamasn ki bu Allah ve Ahiret Gnn ummaktr- gerektirir. Bu ise kfrdr. Bylece bu rnek edinmenin farz olduuna dellet eden bir karine olmaktadr.

Sahabenin icmsna gelince; sahabeler, Rasul SallAllahu Aleyhi VeSSellemin fiillerine mracaat edilmesi hususunda icm ettiler. Hacer-i el-Esvedi pmesinde, orulu iken hanmn pmesi meselesinde v.b. saylamayacak ok sayda olayda Rasuln fiiline mracaat etmeleri buna rnektir.

Bu delillerin tm rnek almann vacib olduuna delil olmaya yeterlidir. Bu nedenle de Rasuln rnek alnmas vacibtir. Burada rnek almak, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yaptnn aynsn yerine getirmektir.

Bir fiilde Rasul rnek almak; onu Rasuln fiilinin aynsn ayn ekilde, onun yapmasndan dolay yapmaktr. Onun fiilin ayns kelimesi bir kayttr/kouldur. nk fiilin suretinde ihtilaf varsa rnek almak saylmaz. Ayn ekilde olmas gerektii kelimesi ise ikinci kouldur. Anlam; fiilden kast edilen hedefte ve niyetinde Rasule ortak olmaktr. nk surette birleilse bile birisi vacib dieri mendub iki fiilin farkll rnek alnmay gerekletirmez. Onun yapmasndan dolay kelimesi de nc kouldur. nk surette ve sfatta iki ahsn fiili ittifak etmi olsa, fakat ikisinin de birisi baka bir sebepten dolay yapyorsa, rnek edinme olmaz. Mesela; le namaznda ya da ramazan orucunda bir gurubun Allahn emrine ittiba ederek birlemesi gibi. Bu durumda onlarn bir birini rnek aldklar sylenemez. Buna gre eer onun fiili zel bir zamana ve mekna denk geliyorsa, onda onu rnek almaya yer yoktur. Tekrarlansa da tekrarlanmasa da fark etmez.. Ancak hac iin Arafatn has klnmas, namaz iin ramazan orucu iin zel bir vakit ve zamann olmas gibi, byle bir zamana ve mekana has olduklarna dair bir delil varsa durum deiir. rnek almak da budur.

Buradan hareketle Rasul bir fiili mendub olarak yapsa, biz de o fiili vacib olarak yaparsak, biz o fiilde Rasul rnek alm olmayz. Bilakis onun emrine muhalefet etmi oluruz ki bu da haramdr. rnek almak, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin fiilinin aynsn, ayn sfatta, onun yapmasndan dolay yapm olmamzdr. Dolaysyla fiilde rnek alma olabilmesi iin bu kaydn gereklemesi gerekir.


[1] Ahzab: 21

[2] Ahkaf: 9

[3] Araf: 203

[4] Nur: 63

[5] Buhari, K. Ezn, 595

[6] Ahmed b.Hanbel

[7] Araf: 158

[8] Ali mram: 31

[9] Nur: 63

[10] Har: 7

[11] Ahzab: 21

[12] Nur: 54

[13] Ahzab: 37

[14] Ahmed b.Hanbel tahri etmitir.

[15] Ahmed b.Hanbel tahri etmitir

[16] Mslim

[17] Nesi

[18] Buhari

[19] Tirmizi, bn Mce, Ahmed b.Hanbel

[20] Buhari tahri etti

[21] Ahzab: 21

[22] Ahzab: 37

[23] Ali mram: 31

[24] Ahzab: 21