1- EMR VE NEHY


Nehiy Sgas

Dil bakmndan nehiy iin konulan sga, Muzari fiilinin bana getirilen nehiy  لا Lmelifdir.  لا يفعل ، لا تفعل  sgasdr. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sznde olduu gibi:  إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الْمَسْجِدِ فَلا يُشَبِّكَنَّ Biriniz mescidde iken, iki elinin parmaklarn birbirine kenetlemesin.[1]    Nehiy iin konulan sga ite budur, bundan baka sga yoktur. eriat koyucu da nehiy sgas iin er bir stlah koymad. Bilakis lgat bakmndan konulan, eriata gre muteber olandr.

Bu sgadan bakasnda nehyin varid olduu hususlara gelince; Buna rnek unlardr:

- bn merden rivayet edildi ki;  Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem, fecirden sonra (Sabah namazndan sonra) gne doasya kadar namazdan nehyetti.[2]

- Ebu Saidden, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dedii rivayet edildi:   لا صَلاةَ بَعْدَ صَلاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ  kindi namazndan sonra gne batncaya kadar namaz yoktur.[3]

- Enesten Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin kendisine yle dedii rivayet edildi: إِيَّاكَ وَالألْتِفَاتَ فِي الصَّلاةِ Namazda yzn evirmekten sakn.[4]

- Aie RadyAllahu Anhadan u rivayet edildi: Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme namazda yz evirmek hakknda sordum. Dedi ki: هُوَ اخْتِلاسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنْ صَلاةِ الْعَبْدِ O, eytann kulun namazndan gizlice ard bir husustur.[5]

- Ebu Zerden Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dedii rivayet edildi:    لا يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ        Kul, namazda yzn baka yere evirmedike, Allah ona ynelmeye devam eder.[6]

Bu ekillerin hepsi de nehyi ifade etmitir. Ancak onlarn nehyi ifade etmeleri, sgadan gelmedi, sadece cmleden geldi. Zira onlar sgadan bakasndan alnan nehiylerdendir. Ya emir hususunda emir lafz gibi nehiy lafzndan alnmtr, ya da cmleden alnmtr. Bylece sarih olmayan emirler gibi onlar da sarih olmayan nehiyler olurlar. Dil bakmndan nehiy iin konulan nehiy sgas ise sadece nehiy  لا Lmelifinin baa geldii muzari fiilidir.

Nehiy sgas, u dokuz mana iin geer:

1- Haram klmak iin.

Allahu Telann u sznde olduu gibi:  لا تأكلوا الربا  Riba/faiz yemeyin[7]

2- Mekruh klmak iin.

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sz gibi: إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ ثُمَّ خَرَجَ عَامِدًا إِلَى الصَّلاةِ فَلا يُشَبِّكُ بَيْنَ أَصَابِعِهِ    Sizden birisi abdest alp namaza niyetlenerek ktnda parmaklarn birbirine kenetlemesin.[8]

3- Tahkir/kmseme iin.

Allahu Telann u sz gibi:    لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ Sakn onlardan baz snflara verdiimiz dnya malna gz dikme.[9]

4- Akibeti aklamak iin.

Allahu Telann u sz gibi:    وَلا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلاً عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ Sakn, Allah zlimlerin yaptklarndan habersiz sanma![10]

5- Dua iin.

Allahu Telann u sznde olduu gibi:   رَبَّنَا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا  Ey Rabbimiz! Unutursak veya hataya dersek bizi sorumlu tutma. Rabbimiz, bizden ncekilere yklediin gibi bize de ar bir yk ykleme.[11]

6- Umutsuzluu bildirmek iin.

Allahu Telann u sz gibi:   لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ    Bugn mazeret ileri srmeyin.[12]

7- rad/yol gstermek iin.

Allahu Telann u sz gibi:  لا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ Aklanrsa, hounuza gitmeyecek olan eyleri sormayn.[13]

8- Teselli iin.

Allahu Telann u sz gibi:   وَلا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ   Onlardan dolay zlme.[14]

9- efkat iin.

u szde olduu gibi:   لا تتخذوا الدواب كداسي   Hayvanlar sktrmayn.[15]

Bu manalarn hepsi de, bu nsslardan nehiy sgasnn ifade ettii manalardr. Bu, nehiy sgasnn birka manada kullanldna dellet etmektedir. Mademki nehiy, emrin kartdr. O halde emir hakknda sylenen her eyin ayns nehiy hakknda da sylenir. Ondan dolay emir hakkndaki aklamann ayns nehiy iin de geerlidir.

Nehiy, fiilin terk edilmesi talebi hakknda hakikattir, tahrim klma, mekruh klma, kmseme, akibeti beyan etme hakknda deil. Ancak bu manalar, karineye bal olarak nehiy sgasndan alnrlar. Kitap ve Snnetten bir er nsstan geen bir nehiy sadece terkin talebine dellet eder, karine ise talebin eidini tespit eder.

Tebk hadisinde. Rasuln emrine muhalif olan iki adama ar sz sylemesinde olduu gibi, iinde nehyin haram klmaya dellet ettiini syleyerek baz hadisleri ileri srmelerine gelince; Tebk hadisinin haram klmaya delleti, emir sgasyla birlikte karineden alnmtr, tek bana emir sgasndan deil.

Allahu Telann u szne gelince:   وَمَا آتَاكُمْ الرَّسُولُ فَخُذُوه وما نهاكم عنه فانتهوا   Rasul size ne verdi ise onu aln. Sizi neden nehyetti ise onu terk edin.[16]     Bu, nehyin haram klmakta hakikat olduuna dellet etmez. Fakat terk etmenin nehy edilen gibi olduuna dellet eder. Zira kesin olarak nehy edilmise, tahrime dellet eden olur, kesin olmayan bir ekilde nehy edilmise mekruh olmaya dellet eden olur.

Nehyin tahrim iin olduunu syleyenler nezdinde oluan phe, nehy ettii hususta eriat koyucuya itaatsizlik ile neyh sgas arasn ayrt etmemekten kaynaklanyor. Hlbuki konu nehy sgasnn kendisine dellet ettii husustur, nehyettii hususta eriat koyucuya itaatsizlik deildir. Fark idrak edilseydi, bu phe yok olurdu.


[1] Ahmed b. Hanbel, B. Ms. Mkessirn, 10958

[2] Mslim

[3] Mslim, K. Salt elMusfirn, 1368

[4] Tirmizi, K. Cemaat, 537

[5] Buhari, K. Ezn, 709

[6] Ahmed b. Hanbel, Ms. Ensr, 20531

[7] Ali mran: 130

[8] Daremi, K. Salt, 1368

[9] Hicr: 88

[10] brahim: 42

[11] Bakara: 286

[12] Tahrim: 7

[13] Maide: 101

[14] Hicr: 88

[15] Ahmed b.Hanbel

[16] Har: 7