CM


Sukt cm:
 

Sukt icm, sahabelerden birisinin bir hkme varmas ve bunu sahabeler bildii halde hi birisinin inkr etmemesidir. Zira onlarn sktu icms olmaktadr. Buna kavli icmnn karl olarak skt icm denilmitir. Kavli icm sahabelerin olaylardan bir olay hakknda bir gr zere icm etmeleri durumudur. Zira onlarn hepsi o olay hakknda er hkm byledir diye ittifak etmilerdir. Ayn ekilde sahabelerden birisi bir mesele hakknda bir hkme varnca sahabeler de onu bildikleri halde, hibir kimse inkr etmezse, onlarn bu skt zere icmlar muteber bir icm olur. Sukt icm da kavli icm gibi er delildir. Fakat bu, artlarn hepsini tamamladnda geerlidir. artlarndan bir arta sahip olmazsa icm saylmaz ve onunla delil getirilmez.

Skt icmda unlar art koulur:

1-er hkmn, normalinde sahabelerin susmayp inkr edecei hususlardan olmasdr. Bu, bir mnkere sktta sahabelerin icm etmelerinin imknsz oluundan dolaydr. Eer normalinde inkr edilmeyen hususlardan olup sahabe onun hakknda skt ederse, o icm saylmaz.

Skt icmya rnek: merin Bilaldan bir tarm arazisini almasdr. nk O, o araziyi sene iletmeksizin ihmal etmiti. Sahabeler de buna skt ettiler. Yunus, Muhammed b. shaktan, o da Abdullah b. Ebu Bekirden yle dediini anlatt:

Bilal b. el-Haris el-Mzenni, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSelleme gelerek ondan kendisine bir arazi istedi. Rasul de ona geni uzun arazi ikt etti. mer, Hilfete gelince Bilala yle dedi: Ey Bilal, sen Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden bir arazi istedin, o da sana geni bir arazi verdi. Bilindii gibi Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem kendisinden bir ey istemeye geleni mahrum etmez, verirdi. imdi ise sen, elindeki araziyi iletecek gte deilsin. Bilal; Evet dedi. mer; O halde gcnn yettii kadarn al, gcnn yetmediini bize ver de Mslmanlar arasnda paylatralm. dedi. Bilal; Vallahi, Rasulullahn verdii araziden hibir ey vermem. dedi. mer; Vallahi vereceksin. dedi. Bunun zerine ilemedii arazileri Bilaln elinden alarak Mslmanlara taksim etti.[1]

Bu olay, sahabelerin gzleri nnde, bilgileri dhilinde oldu. Kimse bunu inkr etmedi, buna kar gelmedi. Bylece bir skt icm oldu. nk Mslmann maln hakszca almak, normalinde inkr edilen/eletirilen hususlardandr. Dolaysyla normalinde inkr edilen hususlardan olduu halde sahabelerin ona skt etmeleri, onu skt icm yapmtr.

2-O fiilin mehur olmas, onu sahabelerin bilmesi. Eer o fiil Mslmanlar arasnda yaylmaz ve sahabeler de bilmezlerse, skt icm saylmaz. nk onun sahabelere ulamam olmas mmkndr. Hkmn onlara ulamamas durumunda, onlar ona skt etmi saylmazlar. Bylece o, sahabelerin hakknda skt ettii hususlardan olmaz. Dolaysyla icm olmaz.

3-O hkmn ya da fiilin, Emir el-Mminunun (Halifenin), kendi gr ile tasarrufta bulunma hakknn olduu hususlardan olmamasdr. Beytul maln mallar gibi. Zira onlarda tasarruf, mamn grne terk edilmitir, Mslmanlara mal eitlie gre deil de faziletlerine gre vermesi gibi. mamn bu husustaki tasarrufuna sahabelerin skt etmesi, skt icm saylmaz. nk o, her ne kadar insanlar arasnda adaletsizlik gibi grnse de gerekte hakknda kendi gr ve itihad ile tasarrufta bulunmas mama terk edilen hususlardandr. Dolaysyla onlarn buna sktu, bir mnkere skt olmaz. Bu durumda halifenin ameli, kendi itihadna gre olur, icmya gre deil. te hakknda grn mama terk edildii btn hususlar hakknda sahabeler icm etseler de icm saylmaz.

te bu art tamamlandnda, yani normalinde inkr edilen hususlardan olmas, Mslmanlar arasnda mehur olup sahabelerin bilmesi, hakknda kendi gr ile tasarrufun mama terk edildii hususlardan olmamas artlar tamamlandnda, skt icm olur.

Skt icmnn er delil olduuna dair delil, sahabelerin mnkere skt etmelerinin imknsz oluudur. Zira eriata gre, sahabelerin bir mnkere icm etmelerinin imknsz oluu, er hkm kabul edilen bir gre skt etmelerinin er hccet olduuna dair bir delildir ve er delillerden saylr.

 

Sahabeler:
 

Sahabe, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem ile dostluu, birliktelii uzun sren ve kendisine tbi olmak ve kendisinden almak yoluyla onunla sosyal ilikileri ok olan kimseye verilen isimdir.

ibe b. Musa el-Seylniden yle dedii rivayet edildi: Enes b. Malike gelip dedim ki: Senden sonra Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin sahabelerinden kalan oldu mu? Dedi ki; Onu grm olan Araplardan bir takm insanlar kald. Fakat sahabelerinden kalmad.[2]

 El-Burhn isimli kitabn erhinde el-Mzin yle dedi: Sahabeler uduldur, szmzle onu Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem her bir gn gren veya bazen gren veya bir ama iin ona yakn olup hemen ondan ayrlan kimseleri kast etmiyoruz. Biz sahabeler derken ancak, Allahn indirdii nura tabi olarak ona yardm eden ve ondan ayrlmayan kimseleri kast ediyoruz. te onlar kurtulua erenlerdir.

mam Ebu Bekir Ahmed b. Ali el-Hfz, Said b. el-Mseyyebe dayandrarak yle dedi: Biz Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem ile bir ya da iki sene beraber olmayan veya onunla beraber bir ya da iki gazveye katlmayan kimseleri sahabe saymyoruz.

Buna binaen, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem ile sosyal ilikisini uzun srdrerek ondan ayrlmamakla sohbet manas kendisinde gereklemedike bir kimse sahabelerden saylmaz. Onlardan birisinin sahabe oluu; bazen tevatrle, bazen tevatre ulamam fakat ok yaygn rivayetlerle, bazen sahabi olduu sahabelerin ya da tabiilerin ahadnn rivayet etmesi ile bazen adaleti sabit olduktan sonra kendisinin sahabe olduuna dair kendisi hakkndaki sz ve haberleri ile bilinir.

Btn sahabeler uduldr. Udul onlarn hepsinin bir zelliidir. O zellik ise, onlardan birisi iin adalet soruturmasnn yaplmamasdr. Bilakis o, Kitap ve Snnetin nsslar ile onlarn genel olarak udul olmalar nedeni ile zlm bir husustur. Bu nsslar unlardr:

 Allahu Tela yle dedi:    وَالسَّابِقُونَ الآوَّلُونَ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَالآنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الآنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ     ne geen ilk muhacirler ve ensar ile onlara ihsan ile tabi olanlar var ya, ite Allah onlardan raz olmutur. Onlar da Allahtan raz olmuladr. Allah onlara, iinde ebedi kalacaklar, zeminden rmaklar akan cennetler hazrlamtr. te bu byk kurtulutur.[3]

مِنْ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً     Mminler iinde Allaha verdikleri szde duran nice erler var. te onlardan kimi, szn yerine getirip o yolda cann vermitir, kimi de beklemektedir. Onlar hibir ekilde deitirilmemilerdir.[4]  Bu ayette kast edilen sahabelerdir. Zira onlar, o mminlerdir.

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنْ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ   And olsun ki, o aacn altnda sana biat ederlerken Allah, o mminlerden raz olmutur. Kalplerinde olan bilmi, onlara gven duygusu vermi ve onlar pek yakn bir fetih ile dllendirmitir.[5] لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمْ الصَّادِقُونَ (Ganimet mallar) yurtlarndan ve mallarndan uzaklatrlm olan, Allahtan bir ltuf ve rza dileyen, Allahn dinine ve Rasulne yardm eden fakir muhacirlerindir.[6] مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ اللَّهِ وَرِضْوَانًا  Muhammed Allahn elisidir. Beraberinde bulunanlar da kfirlere kar etin, aralarnda merhametlidir. Onlar, Allahn ltfunu ve rzasn isteyerek rkuya varrken, secde ederken grrsn.[7]

Sahabelerin faziletine dellet eden birok hadis vardr. Onlardan bir ksm unlardr:

* Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sz: أصحابي كالنجوم  بأيهم  اقتديتم ا هتديتم Ashabm yldzlar gibidir, hangisine uyarsnz doru yolu bulusunuz.[8]

* Tirmizi ve bn Habbn, Abdullah b. Mafelden Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dediini rivayet ettiler:   اللَّهَ اللَّهَ فِي أَصْحَابِي لا تَتَّخِذُوهُمْ غَرَضًا بَعْدِي فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَبِحُبِّي أَحَبَّهُمْ وَمَنْ أَبْغَضَهُمْ فَبِبُغْضِي أَبْغَضَهُمْ وَمَنْ آذَاهُمْ فَقَدْ آذَانِي وَمَنْ آذَانِي فَقَدْ آذَى اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ آذَى اللَّهَ فَيُوشِكُ أَنْ يَأْخُذَهُ     Allah, Allah. Ashabma dikkat edin, onlar hedef edinmeyin. Kim onlar severse ben de sevgimle onlar severim. Kim onlara buz ederse, ben de buzla onlara buz ederim. Kim onlara eziyet ederse bana eziyet etmi olur. Kim bana eziyet ederse Allaha eziyet etmi olur. O zaman Allahn onu cezalandrmas yakn olur.[9]

* Sahiheynde, Ebu Said el-Hudriden rivayetle Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sz sabittir: فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنْفَقَ أَحَدُكُمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا مَا بَلَغَ مُدَّ أَحَدِهِمْ وَلا نَصِيفَهُ   Nefsim elinde olana yemin olsun ki; sizden birisi Uhud gibi altn infak etseydi, onlardan birisinin seviyesine hatta yarsna ulamazd.[10]

* El-Bezzr, Msnedinde gvenilir adamlarn senedi ile Said b. el-Mseyyebin Hadisini Cabirden rivayet etmitir. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle demitir:   إن الله اختار أصحابي على العالمين سوى النبيين والمرسلينAllah, ashabm nebiler ve Rasuller dnda lemlere tercih etti.[11]

Bu, Kitap ve Snnetten er nsslar; sahabelerin faziletini, yerlerinin bykln, onlar sevmenin ve sayg duymann gerekliliini, adaletlerini ak bir ekilde ifade etmektedirler. Ayrca sahabelerin zerinde bulunduklar haller de onlarn adaletine dellet etmektedirler. Zira onlar byk ilerden yce bir hal zere idiler. Hicret, cihad, yardm, can ve mallarn harcamak, slm yolunda kar safta duran babalarn, oullarn ldrmek, dinde samimi, iman kuvveti ve kesinlii bu hallerdendir. Bu, onlarn adaletlerinin kesinliine, drstlklerine inanca dellet eder. una da dellet eder ki; onlar kendilerinden sonra gelenlerin tamamndan daha faziletlidirler, daha adaletlidirler. Bu haktr. Zira Rasul haktr. Kur'an haktr ve onunla gelen haktr. Bunlarn hepsini bize ancak sahabeler Rdvanullahi Aleyhim ulatrdlar. Onlar udul olmasalard, onlar vastas ile bize nakledilenler nasl hak olurdu?

Sahabeleri karalayp incitenler, ancak Kitap ve Snneti iptal etmek iin bizim ahitlerimizi geersiz klmak istiyorlar. Birey olarak sahabenin masum olmad dorudur. Bilakis Rasuller ve nebilerden baka masum bir fert olmad iin, hata yapmak ve haram ilemek gibi dier beer iin mmkn olan onun iin de mmkndr. Fakat dinden bize naklettikleri hususlarda fertler olarak da olsa, onlar Rasulullahdan nakil hususunda uduldurlar. nk Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle demitir: بأيهم  اقتديتم ا هتديتم   Onlardan hangisine uyarsanz hidayet bulursunuz.[12]

Ayn ekilde, onlarn icmlarnda hatann imknszlndan dolay, zerinde icm ettikleri husus, shhati kesinlemi husustur.

Dolaysyla, sahabelerden herhangi birisinin ismeti iddias hatadr. nk Allahtan geleni tebli hususunda nebiler hari beerden her ferdin hata yapmas mmkndr. Sahabelerden herhangi birisi iin adalet vasfn cerh etmek/adlini geersiz saymak hatadr. nk Rasul; بأيهم  اقتديتم ا هتديتم   Onlardan hangisine uyarsanz hidayet bulursunuz. dedi. Sahabelerin icmsn er delil saymak, farz olan bir husustur. nk onlarn bir hatada icm etmeleri eriata gre imknszdr.


[1] Yahya b.dem, El-Har kitabnda rivayet etti

[2] bn Ebi El-Salh, Mukaddimesinde

[3] Tevbe: 100

[4] Ahzab: 23

[5] Fetih: 18

[6] Har: 8

[7] Fetih: 29

[8] Razn tahri etti

[9] Ahmed b. Hanbel, Ms. 196699

[10] Abu Davud, K. Snnet, 4039

[11] El-Bezzr

[12] Razn tahri etti