ERATIN MAKSATLARI


slm eriat lemlere rahmet olarak gelmitir. Allahu Tel Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin gnderilmesi hakknda yle dedi:    وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلاَ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ   Biz seni ancak lemlere rahmet olarak gnderdik.[1] Kur'an- Kerimin konumu hakknda da yle dedi:    وَنُنَزِّلُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ   Biz Kurandan mminlere ifa ve rahmet olan indirdik.[2]    Rasuln rahmet olmas ve Kuann ifa ve rahmet olmas, bunlarn hepsi, eriatn kullar iin rahmet olarak geldiine dellet etmektedir.

Ancak eriatn rahmet olarak gelmi olmas, eriattan kaynaklanan neticedir, eriatn konulmasna sevk eden deildir. Yani Allahu Subhanehu Tel bize eriat koymasndaki hikmetinin, ondan onun kullar iin rahmet olmas neticesinin kmas olduunu bildirmitir, eriatn konulmasna sevk edenin onun rahmet olmas olduunu deil. Buna binaen eriatn insanlar iin rahmet olmas; eriat koyucunun, eriatn konulmasnda hedefledii gayesi olmaktadr, eriatn kendisinden dolay konulduu sebep deil.

Buna delil; eriatn rahmet oluuna dellet eden ayetlerin nssdr. Zira Allahu Tel diyor ki;    وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلاَ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ  Biz seni ancak lemlere rahmet olarak gnderdik.[3] وَنُنَزِّلُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ   Biz Kurandan mminlere ifa ve rahmet olan indirdik.[4]

Bu nsslar, illetlik ifade etmezler. Zira bu Allahu Telnn Firavunun Musa ile durumu hakkndaki u sz gibidir: فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا  Nihayet Firavunun ailesi onu kendileri iin bir dman ve tasa olsun diye yitik ocuk olarak ald.[5]

Allahu Tel Mslmanlara meleklerle yardm etmesi hakknda yle dedi: وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَ بُشْرَى   Allah bunu sadece mjde olsun ... diye yapmtr.[6] وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْء  وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسلمينٍ    Bu Kitab da sana, her ey iin bir aklama, Mslmanlar iin hidayet, rahmet ve mjde olarak indirdik.[7] فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ  O (Cebrail), Allahn izni ile Kuran senin kalbine nceki kitaplar dorulayc ve mminler iin hidayet ve mjde olarak indirmitir.[8]

Btn bunlarda kast edilen; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin ve Kurann gnderilmesinden hsl olan neticedir ki o da, insanlar iin rahmet olmasdr.

Allahu Telnn Kuran hakkndaki;  ما هو شفاء ورحمة  ifa ve rahmet olan sz, netice bakmndan eriat iin bir vasftr, eriatn konuluu iin bir illet deil. Bu konu ile ilgili ayetlerin hi birinin sgasnda illetlendirme bulunmaz. Zira onlarn btn sgalar illetlendirmeye dellet etmemektedir. Onun iin illiyet nefyedilir, ayetler dellet edilenleri zere kalrlar. Ayetlerin dellet edileni ise; eriatn konulmasnda Allahn hikmetinin, eriatn rahmet olmasdr. Bylelikle illetlendirme nefyedilir, dolays ile illetlilik nefyedilir. Buna gre eriatn lemlere rahmet oluu, eriatn konulmasnn illeti deil, sadece eriattan hsl olan netice olmaktadr.

yle denilmez: Bu ayetler eriatn illetini aklayan ayetleri bize bildirmesi gibi, eriat koyucunun eriattan maksadn bize bildirmilerdir. Onun iin eriat iin illet olurlar.

Byle denilmez. nk bu ayetler, her ne kadar bize eriat koyucunun, eriatn konulmasndaki kastn ve hedefini bildirseler de, onlarn eriatn konulmasna iten olduklarn bize bildirmemilerdir. Zira gaye ile sevk eden arasnda fark vardr.

Ayetler bize eriattan netice olarak kmas mmkn olan gayeyi bildirmilerdir, fakat bize eriatn konuluuna iteni edeni bildirmemilerdir. eriatn konulmasna sevk edene yani eriatn konulmasna itene dellet eden ne Kitaptan ne de Snnetten nss bulunmamaktadr. Var olanlarn tamam sadece eriatn gayesine dellet eden nsslardr. Bu ise, illetlii ifade etmez, dolaysyla illet olmaz. Buna binaen, er nsslarda, eriatn konuluunun illetine dellet eden herhangi bir nss yoktur. Nsslarda var olan sadece eriattan netice olarak kan gayeye dellet etmektedir. Bu ise eriatn maksatlardr. eriatn btnl iin, onun kullara rahmet oluunun ondan bir netice olarak kmasndan baka bir maksat yoktur.

Bu er maksatlar; btn olarak eriatn maksatlardr. Yani bir btn olarak slm Dininin maksatlardr, bizzat her hkmn maksad deil. Zira onlara dellet eden delilde gayet aktr ki, netice olarak kan rahmet, sadece bir btn olarak eriattan neticelenmektedir, bizzat her hkmden deil. Zira diyor ki;  وما أرسلناك إلا رحمة  Seni ancak rahmet olarak gnderdik. Yani risalet rahmettir. Yine diyor ki;  نزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة  Kurandan ... ifa ve rahmet olan indirdik. Buradaki من Min, beyan iindir. Yani Kuran ifa ve rahmet olarak indirdik demektir. Bu ayetin manas; Kurann bir ksmn ifa ve rahmet olarak indirdik deildir. Zira burada mefhumu muhalefet; Kurann bir ksm yle deildir. Bu ise, eriatn kendisine ters dmektedir. Bunun batl oluuna dair akli ve er delil getirilir. Bylece ifa ve rahmet Kurann tamam olur, bir ksm deil.

Bylece rahmetin, eriatn tamamndan gdlen gaye olduuna dair sarih ekilde delil gelmitir. Bu delilde rahmetin bizzat her hkmden ya da her er nsstan gdlen gaye olduuna dair herhangi bir dellet yoktur. Onun iin eriat koyucu bir vakitte, bir btn olarak eriatn maksatlarn aklarken ayn zamanda bizzat baz hkmlerin konulmasndaki maksadn da aklamtr. Mesela insanlarn ve cinlerin yaratl hakknda yle demitir:  وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالآنسَ إِلاَ لِيَعْبُدُونِي  Ben insanlar ve cinleri ancak Bana kulluk etsinler diye yarattm.[9] Bundan baka daha birok hkmlerde de maksadn aklamtr. Allahu Tel baz hkmlerin konulmasndaki maksadn aklarken, bir btn olarak eriatn konulmasndaki maksadn aklam olmaktadr. Dolaysyla belirli bir hkmn konulmasnda Allahn maksad bir btn olarak eriatn konulmasndaki maksad olmaz. Bir btn olarak eriatn konulmasnda Allahn maksad, bizzat her hkmdeki maksad olmaz. Bilakis Allahn maksad, dellet ettii konu hakkndaki delilden bilinir, bakasna nem verilmez. Zira delilin delaletinde durulur.

Buna binaen, bir btn olarak eriatn maksatlar, Allahn eriatn konulmasndaki hikmetidir, eriatn konulmasnda hedeflenen gayedir. Bu maksat, eriatn lemler iin rahmet olmasdr, er hkmlerden bizzat her hkmn maksad deildir. Bilakis o, er hkmlerin tamamnn maksaddr yani, bir btn olarak eriatn maksaddr.

 

Bizzat Her Hkmn Maksad:
 

Allahu Tel, eriatn konulmasndaki maksadn aklad gibi, hkmlerin birounda bizzat her hkmn konulmasndaki maksad da aklamtr.

* Nitekim hacc ile ilgili olarak Allahu Tel haccn konulmasndaki maksadn, insanlarn kendilerine ait baz yararlara ahit olmalar olduunu aklamtr. yle demitir:  لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ   ...Kendilerine ait bir takm yararlar yakinen grmeleri iin.[10]

* ki ve kumarn haram klnmasndaki maksadnn, iki ve kumardan dolay insanlar arasnda kin ve dmanln meydana gelmemesi olduunu aklamtr. Allahu Tel yle demitir:  إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمْ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ   eytan, iki ve kumar yoluyla ancak aranza dmanlk ve kin sokmak ... ister.[11]

* Rzgrlar gndermekteki maksadnn yamuru mjdelemek olduunu aklamtr. yle demitir:  وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ Rzgrlar rahmetinin nnde mjde olarak gnderen Odur.[12]

* nsanlar ve cinleri yaratmasndaki maksadnn onlarn Kendisine kulluk etmeleri olduunu aklamtr. yle demitir:  وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالآنسَ إِلاَ لِيَعْبُدُونِي  Ben insanlar ve cinleri ancak Bana kulluk etsinler diye yarattm.[13]

* Annesinin denize att Musay, Firavun ailesinin denizden almasn salamasndaki maksadnn Musann onlara dman olmas olduunu aklamtr. Allahu Tel yle demitir:   فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا    Nihayet Firavunun ailesi onu kendileri iin bir dman ve tasa olsun diye yitik ocuk olarak ald.[14]

* Mslmanlara meleklerle yardm etmesindeki maksadnn, onlara mjde olmas olduunu aklamtr. yle demitir:  وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ   Allah bunu, sadece mjde olsun ve onunla kalbiniz yatsn diye yapmtr.[15]

* Hayat ve lm yaratmasndaki maksadnn, insanlar snamak ve imtihan etmek olduunu aklamtr. yle demitir:  الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً     O ki, hanginizin daha gzel davranacan snamak iin lm ve hayat yaratmtr.[16]

* Dindeki maksadnn, kullara bask yapmak deil, fakat zerlerine nimetini tamamlamak ve onlar arndrmak olduunu aklamtr: yle demitir: مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ  Allah size herhangi bir glk karmaz, fakat sizi tertemiz klmak/arndrmak ve size nimetini tamamlamak ister."[17]  وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ    Din hususunda zerinize hibir zorluk yklemedi.[18]

* Orucu farz klmaktaki maksadnn, onlarn muttaki olmalar olduunu aklad. yle dedi:   كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ Oru, sizden nce gelip gemi mmetlere farz klnd gibi size de farz klnd. Umulur ki muttaki olursunuz.[19]

* Namazdaki maksadnn, onlar hayszlk ve ktlkten alkoymas olduunu aklad. yle dedi:  إِنَّ الصَّلاَةَ تَنْهَى عَنْ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ   Muhakkak ki namaz, hayszlktan ve ktlkten alkoyar.[20]

* Beyt-ul Haram Mslmanlar iin kble yapmasndaki maksadnn, onlar aleyhinde insanlarn bir delilinin olmamas olduunu aklad. yle dedi: وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ Nerede olursanz olunuz, yznz o yana evirin, ki insanlarn aleyhinizde bir delili bulunmasn.[21]

* Zemzem suyunun iilmesindeki maksadnn, onu ienin itiinden ifa bulmas olduunu aklad. Onun iin Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle dedi:    مَاءُ زَمْزَمَ لِمَا شُرِبَ لَهُ     Zemzem suyu ne iin iilirse onun iin olur.[22]

* Kadnn halas ya da teyzesi v.b. zerine nikhlamann haram klnmasndaki maksadnn, akrabalk ilikilerinin koparlmamas olduunu aklad. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle dedi:   لا تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلا الْعَمَّةُ عَلَى بِنْتِ أَخِيهَا وَلا الْمَرْأَةُ عَلَى خَالَتِهَا وَلا الْخَالَةُ عَلَى بِنْتِ أُخْتِهَا وَلا تُنْكَحُ الْكُبْرَى عَلَى الصُّغْرَى وَلا الصُّغْرَى عَلَى الْكُبْرى فإنكم إن فعلتم ذلك قطعتم أرحامكم  Kadn; halas, teyzesi, kardeinin kz, kz kardeinin zerine nikhlanmaz. Zira eer bunu yaparsanz akrabalk ilikilerinizi kesmi olursunuz.[23]

te byle, eriat Koyucu, hkmlerdeki birounda maksadn aklamtr. Ancak burada aklad maksad, sadece hkmden netice olarak kan gayedir, hkmn konuluuna sevk eden deil. Yani Allahu Telnn bu hkmn konulmasndaki hikmeti, aklad hususun o hkmden netice olarak kmasdr. Zira Allahu Tel bize bu hkmn konulmasndaki hikmetinin, hkmden onu tatbik eden iin filanca hususun netice olarak kmas olduunu haber vermitir.

eriat Koyucunun hkmden maksad, hkmn kendisinden dolay konduu sebepten hem sga bakmndan hem de ikisinden her birisinin vakas bakmndan- bakadr.

Sga bakmndan baka olmasna gelince: Allahu Telnn ;  وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالآنسَ إِلاَ لِيَعْبُدُونِي   Ben insanlar ve cinleri ancak Bana kulluk etsinler diye yarattm.[24]   sz;   لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ    Kendilerine ait bir takm yararlar yaknen grmeleri ... iin[25]   sz ve yaratln asl hakkndaki u;   الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً   O ki, hanginizin daha gzel davranacan snamak iin lm ve hayat yaratmtr.[26] sz v.b. Bu ayetlerden herhangi bir ayetin sgas; yaratmaya sevk edenin Allah tarafndan snanmak olduuna, haccn konulmasna sevk edenin insanlarn kendilerine ait bir takm yararlar grmeleri, insanlar ve cinleri yaratmaya sevk edenin Allaha kulluk etmeleri olduuna dellet etmektedir. Fakat bu iten hsl olan gayenin filan olduuna yani bu iin neticesinin filan olduuna dellet etmemektedir. Dolaysyla bu ayetler ve benzerlerinde var olan, sevk eden deildir. O sadece gaye veya netice yani akibettir. Zira Allahu Tel, bundaki maksadnn, onun akibetinin filan olmas olduunu aklamtr.

Sevk edene dellet eden ayetler byle deildir. Zira onlarn sgalar, o ayetlerde gelen hususun, hkme sevk eden ve hkmn konulmasna iten olduuna dellet ederler. Allahu Telnn u szlerinde olduu gibi:          لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ  Ki evlatlklar, karlaryla iliiklerini kestiklerinde (o kadnlarla evlenmek isterlerse) mminlere bir glk olmasn.[27] كَيْ لاَ يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الآغْنِيَاءِ مِنْكُمْ    Mallar sadece iinizde zenginler arasnda dolaan bir devlet olmasn.[28] لا يُؤَاخِذُكُمْ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمْ    Allah sizi yeminlerinizdeki lavden (kastsz yeminden) dolay sorumlu tutmaz. Fakat balanm olduunuz (yemin kast ile yaptnz) yeminden dolay sizi sorumlu tutar.[29]

Bu ayetlerden her biri, onda zikredilenin hkmn gayesi deil de hkme sevk eden olduuna dellet etmektedir. Zira zenginler arasnda dolaan mal olmamas, Allahn bu hkm koymasnn sebebidir, sadece Allahu Telnn hkmn konulmasndaki gayesini bildirmesi deildir. Ayn ekilde birinci ayetteki evlatlklarn boanm eleri ile evlenmek hususunda bir sknt olmamas ikinci ayetteki yeminlerin balanmas/kesinlemesi, hkmn konulmasna sevk edendirler, hkmn konulmasndaki gaye deildirler. Yani hkmden hsl olan netice deildirler

Bu izahat, bu hkm koymaya sevk eden sebebi aklayarak gelmi olan ayetlerin her birisinin sgas bakmndan idi.

Gaye ve sevk edenin her birisinin vakas bakmndan izaha gelince: Gaye; Allahn hikmetidir, bir hkmden kmas mmkn olan neticedir. Sevk eden byle deildir. Zira o, netice deildir, sadece hkmn konulu sebebidir. O, hkmden nce ve hkmle beraber mevcuttur, hkmn neticesi deildir. Dolaysyla Allahu Tel, belirli bir hkm koymasndaki gayesinin filan olduuna dellet eden bir ey sylediinde, bu szn manas, maksadn aklamak olmaktadr, hkmn konulu sebebini aklamak deil. Allahu Tel, bu hkmn konulu sebebinin filanca olduuna dellet eden bir ey sylediinde de bu szn manas, hkmn kendisinden dolay konulduu eyin aklamas olmaktadr, hkmndeki maksadn aklamak deil. Sebebin aklanmas ile gayenin aklanmas arasnda byk fark vardr.

Bu bir yndendir. Bir baka ynden ise izahat yledir: Allahu Telnn herhangi bir hkmn konulmasndaki hikmetini yani gayesini aklamasnn manas, bu gaye mutlaka gerekleecek demek deildir. Bilakis gerekleebilir de gereklemeyebilir de. Zira Allah, bir hkmn konulmasndaki hikmetini akladnda, bu demek deildir ki; Allahn hkmnden maksadnn gereklemesi gerekir. Bilakis bunun manas sadece; hkmdeki maksadnn, hkmden filancann netice olarak kmasdr, filancann hkmden netice olarak kmasnn gerekmesi deildir. Bunun iin Allahn hkmnden hikmeti, bazen gerekleir bazen gereklemez.

* Buna rnek Allahu Telnn hacc hakkndaki u szdr:          لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ    Kendilerine ait bir takm yararlar yaknen grmeleri ... iin.[30]   Milyonlarca insann, kendilerine ait bir menfaati/yarar yakinen grmeksizin haccettikleri grlp bilinen bir husustur.

* Allahu Telnn arap ve kumar hakkndaki u sz:  إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمْ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ   eytan, iki ve kumar yoluyla ancak aranza dmanlk ve kin sokmak ... ister.[31]      ki ve kumar mptelas olan birok kiinin arasna eytan kin ve dmanlk sokmamaktadr.

* Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u sz: مَاءُ زَمْزَمَ لِمَا شُرِبَ لَهُ Zemzem suyu ne iin iilirse onun iin olur.[32]    Birok insan bir takm eylere niyetle zemzem suyu iiyor, fakat o neticeler gereklemiyor.

Bunlar dellet ediyor ki, Allahn haber verdii her husustaki ya da koyduu bir hkmdeki maksadnn gereklemesi iin bir zaruret yoktur. Bilakis o, maksadnn filan olduuna dair Allahn haber vermesidir, bunun gereklemesinin gerektiini haber vermesi deildir.

Dolaysyla, Allahu Telnn filan maksadn, hkme sevk eden yapmak doru olmaz. Zira o, hkme illet olmaz. Bilakis o, hkmden Allahn hikmetinin aklanmasdr. Bu ayetlerde eriat koyucunun filanca maksadnn hkme sevk eden olmas yani er illet olmas caiz olsayd, kin ve dmanln sokulmas arap ve kumarn haram klnmasnn illeti olup, bu illet bulunduunda arap/iki ve kumar haram olurdu, aksi halde haram olmazd. Shhat orucun illeti olup, bu illet bulunduunda oru konulurdu, aksi halde konulmazd. Yakinen faydalar grmek, haccn illeti olup, o var olduunda hacc da var olurdu, aksi halde var olmazd. v.b. Bu doru deildir. Onun iin eriat koyucunun hkmden maksad yani gayesi, hkme sevk eden olmaz. O sadece hkmden Allahn hikmetidir, hkmn uygulanmasndan hsl olan neticedir.

Buna binaen; Allahn, konulmasndaki gayesini aklad hkmlerden maksatlar, Allahn bu hkmlerdeki hikmetleridir, bu hkmlerin illetleri deil. Onun iin o maksatlara kyas yaplmaz, onlarda geen manalara kyas yaplmaz. Bu maksatlar, her hkmn bizzat kendisine hastrlar, geili deildirler. Bu maksatlar bazen meydana gelirler, bazen meydana gelmezler. Bunlarn er illetler ile ve kyasla bir alakas yoktur. Bilakis onlar, hkmlerden Allahn hikmetleridirler.

u bilinmelidir ki; Allahn hkmden hikmeti, Onun hkmnn konulmasndaki maksad ve gayesidir. Dolaysyla onu eriat Koyucunun bizzat kendisinin aklamas kanlmazdr. Ta ki onun eriat Koyucunun gayesi olduu bilinsin. Yani ister bir btn olarak eriatn maksatlar olsun ister ise, bizzat her hkmn maksatlar olsun, eriatn maksatlar; ya lafz ve mana olarak ya da mana ve Rasuln ifade etmesi eklinde Allahtan vahiyle gelen er bir nss onlar getirmedike, er maksatlar saylmazlar. Dolaysyla onlar, vahiyle gelmi bir nss getirmediinde er maksatlardan yani Allahn hikmetlerinden saylmas caiz olmaz. nk onlarn hkmden ya da eriattan Allahn hikmeti ve maksad olmas, onu Allahu Telnn kast etmesi demektir. Vahiy vastasyla gelen bir nssla Allah bildirmedike Allahn hikmetini bilmek akla ve eriata gre imknszdr. Onun iin o maksatlarn, Allahn vahiyle gelen bir nss ile gelmesi kanlmazdr. Onlar nssla gelmediinde, -Allahn onu bize bildirmemesinden dolay- eriat koyucunun maksad ve hikmeti saylmazlar. Onlara kyas yaplmas caiz olmaz.

Btn bunlardan aa kyor ki; ne olursa olsun er maksatlar, hkmn konulmasndaki gayedir, hkmden olumas mmkn olan neticedir. Ne olursa olsun bu netice, er illet deildir, sadece Allahtan bir haberdir. Dolaysyla bir takm hkmleri deil, bir takm eyleri haber vermesi cinsinden olur. Zira er nsslardan kssalarn, haberlerin, tlerin/ibret derslerinin, iradlarn hikmetleri alnr. Bunlardan bakas olmas doru olmaz. Bunlar ter koymaya, hkm kartmaya hibir ekilde dhil olmazlar.


[1] Enbiya: 107

[2] sra: 82

[3] Enbiya: 107

[4] sra: 82

[5] Kasas: 8

[6] Enfal: 10

[7] Nahl: 89

[8] Bakara: 97

[9] Zariyat: 56

[10] Hacc: 28

[11] Maide: 91

[12] Araf: 57

[13] Zariyat: 56

[14] Kasas: 8

[15] Enfal: 10

[16] Mlk: 2

[17] Maide: 6

[18] Hac: 78

[19] Bakara: 183

[20] Ankebut: 45

[21] Bakara: 150

[22] bni Mace, K. Mensk, 3053

[23] Ebu Davud, K. Nikh, 1768

[24] Zariyat: 56

[25] Hacc: 28

[26] Mlk: 2

[27] Ahzab: 37

[28] Har: 7

[29] Maide: 89

[30] Hacc: 28

[31] Maide: 91

[32] bni Mace, K. Mensk, 3053