DELL OLMADII HALDE DELL SANILANLAR


Muteber drt delil ite bunlardr: Kitap, Snnet, Sahabelerin cmas ve illeti eriatta gemi olan Kyas. Baz imam ve mtehitlerin bunlarn dnda delil olarak itibar ettikleri hususlar ise delil deildir. Zira sadece bunlarn er delil olarak itibar edilmesine kesin delil getirilmitir. Bunlarn dnda kalanlar hakknda bir kesin delil getirilmemitir. Dolaysyla eriata gre muteber deliller sadece bu drt delildir. nk er delil, usulden/asllardan bir asldr. Dolaysyla o, sadece yakn delil ise sabit olan akideler gibidir. Bylece ona dellet eden kesin bir delilin olmas kanlmazdr.

Ancak bu drt delilden baka ierisinde delil phesi bulunan hususlarla istidll/delillendirme er delillendirmekten saylr, onun gerei istinbat edilen hkm de er hkm saylr. nk o, phetddelildir. Fakat onlara delil olarak itibar etmeyen kimse hakknda er hkm olmaz. Fakat ortada delil phesi olduundan dolay o, o kimsenin nazarnda er hkm olur.

Delil olmad halde delil sanlan hususlara gelince, onlarn hccet olduuna dellet eden deliller, zann delildirler veya delil getirdikleri hususa uymayan delildirler. Bunlarn en nemlileri u drt husustur:

1-   eru men kablen/nceki eriatlar,

2-   Sahabe mezhebi,

3-   stihsan,

4-   Meslihi mrsele.

 

1- eru Men Kablen:
 

Baz imamlar dediler ki; eru Men Kablen/nceki eriatlar, er delillerden bir delildir. Zira Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem kendisinden nceki eriatlardan -deitirilmi kitaplar ve ehillerinin nakli ynnden deil de vahiy yoluyla- kendisine ulaan sahih eriatlarla ibadet etmekteydi. Dediler ki: Dorudur! Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin eriat, daha nceki eriat nesh edicidir. Fakat nceki eriattan nesh olunan, slm eriatna muhalif olandr. Dolaysyla Onun SallAllahu Aleyhi VeSSellem eriatndan nceki eriatta muhalif olan husus, nesheden olmaktadr. Fakat nceki eriatlardan slm eriatna muhalif olmayan hususlar Onun eriatndandr. Zira o, bu hususta nceki eriatlara uymakla mukayyeddir. O zaman onu nesh edici olmaz. Onun iin, Onun eriat, kendisinden nce konulmu baz hususlar nesh edici olarak vasfedilmez. Mesel, imann vacib oluu, kfrn haram oluu, zina, ldrme, hrszlk v.b. Bizim eriatmzda olup da nceki eriatlara uygun den hususlar gibi.

nceki eriatlarn bize de eriat olduuna dair Kitap ve Snnetten delil getirdiler. Kitaptan u ayetleri yle delil getirdiler:

- Allahu Teala nebiler hakknda yle demitir: أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمْ اقْتَدِهِ    te o nebiler, Allahn hidayet ettii kimselerdir. Sen de onlarn hidayetine/yoluna uy.[1]

Allah Rasule, o nebilerin yoluna, onlarn yolundaki eriatlarna uymasn emretti. Dolaysyla Rasuln ona uymas vacib oldu.

- Allahu Teala yle dedi: إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ     Biz Nuha... vahyettiimiz gibi sana da vahyettik.[2] شَرَعَ لَكُمْ مِنْ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا     ...Nuha tavsiye ettiini Allah size de din kld.[3]

Allahn bu sz, Rasuln Nuhun eriatna uymasnn vacib olduuna dellet etmektedir.

- Allahu Teala yle dedi:  أَنْ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ ثم أوحيتا إليك   Sonra da sana brahimin milletine uy diye vahyettik.[4]

Burada da Nebiye brahimin dinine uymasn emretti. Burada emir vacib klmak iindir.

- Allahu Teala yle dedi: إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ    Biz, iinde hidyet ve nur olduu halde, nebilerin kendisiyle hkmettikleri Tevrat indirdik.[5]

Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem de nebiler topluluundandr. Dolaysyla onun da Tevratla hkmetmesi vacib oldu.

Snnetten delilleri ise yledir:

- Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin, bir Yahudinin recm edilmesinde Tevrata bavurduu rivayet edilmitir.

- Kendisinden krlm bir die ksas talep edildiinde yle demitir:  يا أنس كتاب الله القصاص   Ey Enes! Allahn kitab ksas ile hkmetmektedir.[6]  Tevratn dnda Kitapta di hakknda ksas ile hkmetmek yoktur. O da Allahu Tealann Tevratta getiini syledii u szdr:  ... وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ ...      ... die di...[7]

-Yine Rasulden yle dedii rivayet edilmitir: مَنْ نَسِيَ صَلاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا  إن الله نعالى يقول :  وَأَقِمْ الصَّلاةَ لِذِكْرِي      Kim bir namaz vakti uyuyakalr veya unutup vaktini geirirse, hatrladnda onu klsn.   Allahu Teala diyor ki: Beni anmak iin namaz kl.[8] [9]    Bu kitap, Musa Aleyhisselama ynelik bir kitaptr.

- Ebu Hreyreden Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dedii rivayet edilmitir:  الأنْبِيَاءُ إِخْوَةٌ مِنْ عَلاتٍ وَأُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ    Nebiler farkl annelerden olma kardetirler. Anneleri farkldr, dinleri tektir.[10]    Bu demektir ki onlarn eriatlar Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem iin de eriattr.

- Yine Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem, yahudileri aure gn oru tuttuklarn grdnde yle demitir:  نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْهُمْ   Biz Musaya onlardan daha yaknz.[11]    Bu da, Musann eriatnn ona da eriat olduuna dellet etmektedir. Dolaysyla bu, nceki eriatlarn bize de eriat olduuna dair bir delildir.

nceki eriatlarn bize de eriat olduunu syleyenlerin delilleri ite bunlardr. Bu sz esasndan batldr. Zikredilen deliller, bu sze hccet olmazlar. nceki eriatlar bize eriat deildir ve er delillerden saylmazlar. Bunun delili de; Kitap, Snnet, Sahabelerin cma ve bizden ncekilere ait ve bize ait er hkmlerin vakasdr.

* Kitaptan deliller unlardr:

- Allahu Teala yle demitir: إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الإسْلامُ      Allah katnda din slmdr.[12]   وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإسْلامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ      Kim slmdan baka bir din ararsa (o din) ondan asla kabul edilmez.[13] وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ       Sana da, daha nceki kitab dorulamak ve ona hakim olmak zere hak olarak Kitab indirdik[14] لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا    Her birinize (her mmete) bir eriat ve metot verdik.[15]

Bu ayetlerle delil getirme ekli yledir:

- lk iki ayet: Her ne kadar  الإسلام slm kelimesi, Allaha teslim olmak manasnda olsa da, o iki ayette  الدين Din kelimesi ile birlikte zikredilmitir. Bu demektir ki, bu kelimeden kast olunan slm Dinidir, Allahu Tealaya teslim olmak deil. slm kelimesinin dine atfedilmesi/isim olarak verilmesi sadece Muhammed SallAllahu Aleyhi VeSSellemin getirdii eriata isim olarak verilmesi olur. Onun iin ilk ayetin manas: Allah katnda kabul grlen din, Rasuln gnderilmesinden sonra gelen slm Dinidir. eklinde olur.

- kinci ayetin manas da yle olur: Muhammed SallAllahu Aleyhi VeSSellemin gnderilmesinden sonra kim slm dininden baka bir dine inanrsa, Allah ondan bunu kabul etmez ve o Ahirette hsrana denlerden olur. Bunu u da teyit ediyor: Hristiyanlar ve Yahudiler slm eriat ile muhataptrlar ve kendi eriatlarn terk etmekle emrolunmulardr. Rasuln gnderilmesinden sonra, Hristiyanlk ve Yahudilik kfr, tbileri de kfir saylmlardr. Bylece o iki ayetin manas yle sabit oluyor: Rasuln gnderilmesinden sonra, onun eriatnda olmayan her eriat kfrdr.

- nc ayet: Bu ayette, مهيمنا mheyminen sz ile kast olunan مصدقا musaddikan/dorulayc olmak deildir. nk ayn ayette    مصدقا musaddikan da denilmekte مهيمنا mheyminen de denilmektedir. Dolaysyla مهيمنا mheyminen kelimesinin dorulayc olmaktan baka bir manasnn olmas kanlmazdr. O mana da, nceki eriatlara hakim olmasdr. Kur'ann nceki eriatlara hakim olmas, nceki eriatlar nesh etmesidir. Yani onlar dorulayc ve nesh edici olarak gelmitir.

- Drdnc ayet: Allahu Tel, her Rasule, dierinin eriatndan baka bir eriat vermitir. Bu demektir ki, Muhammed SallAllahu Aleyhi VeSSellemin eriat, nceki eriatlardan bakadr, nceki eriatlar da Muhammed SallAllahu Aleyhi VeSSelleme ait eriat deildir. nk onun eriat ve minhac/yntemi deildir. Zira her Rasule bir kanun ve yntem verilmitir, yani eriat verilmitir. Bu da Rasuln, bakasnn eriat ile deil de kendi eriat ile kaytl olduuna dair bir delildir.

Ayrca Allahu Teala yle dedi: أَمْ كُنتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (133) تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ     Yoksa Yakuba lm geldii zaman siz orada m idiniz? O zaman Yakub oullarna: Benden sonra kime kulluk edeceksiniz? demiti. Onlar: Senin ve atalarn brahim, smail ve shakn ilah olan tek Allaha kulluk edeceiz. Biz ancak Ona teslim olmuuzdur dediler. Onlar bir mmetti, gelip geti. Onlarn kazandklar kendilerinin, sizin kazandklarnz sizindir. Siz onlarn yaptklarndan sorguya ekilmezsiniz.[16]

Allah bu ayetlerle bize, o nebilerin yaptklarndan, bizi sorguya ekmeyeceini haber veriyor. Biz, onlarn amellerinden sorguya ekilmediimize gre onlarn eriatlarndan da sorguya ekilmeyiz. nk o eriatn teblii ve onunla amel etmek, onlarn amellerindendir. Kendisinden sorgulanmadmz husus, kendisi ile talep olunmadmz ve bize zorunlu olmayan husustur. 

* Snnetten delillere gelince:

- Cbirden Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dedii rivayet edildi:    أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ أَحَدٌ قَبْلِي كَانَ كُلُّ نَبِيٍّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً وَبُعِثْتُ إِلَى كُلِّ أَحْمَرَ وَأَسْوَدَ      Bana, benden nce kimseye verilmeyen be husus verildi: 1- Benden nce her nebi zel bir kavme gnderildi. Ben ise krmzs siyah herkese gnderildim...[17]

- Ebu Hureyreden Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dedii rivayet edildi:   فُضِّلْتُ عَلَى الأنْبِيَاءِ بِسِتٍّ .... وَأُرْسِلْتُ إِلَى الْخَلْقِ كَافَّةً    Ben nebilere alt hususta stn klndm onlar zikretti. Onlardan birisi de, Tm insanlara gnderildim.[18]

Bylece Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem, kendisinden nceki her nebinin sadece kendi kavmine zel olarak gnderildiini haber verdi. Dolaysyla her nebi, kavminden olmayan kimselere gnderilmemi olur ve o kimseler kendi nebileri olmayan bir nebinin eriat ile zorunlu klnmam olurlar. Bununla sabit oldu ki; o nebilerden hi birisi bize gnderilmedi, dolaysyla eriatlar bize eriat olmaz. Bunu, nebilerle ilgili olarak Kur'an ayetlerinde aka geen husus teyit etmektedir.

yle ki: - وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا  Semud kavmine de kardeleri Salihi gnderdik.[19] وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا     Ad kavmine de kardeleri Hudu gnderdik.[20] وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا  Medyen kavmine de kardeleri uayb gnderdik.[21]

Nebi  SallAllahu Aleyhi VeSSellem  ile ilgili olarak aka geen husus ise udur: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا    Biz seni ancak btn insanlar iin mjdeleyici ve uyarc olarak gnderdik.[22]

- Ayrca Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem, Muaz Yemene kad olarak gnderilirken yle dedi:  كَيْفَ تَقْضِي إِذَا عَرَضَ لَكَ قَضَاءٌ قَالَ أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَبِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلَا آلُو       Sana bir dava sunulduunda ne ile hkmedeceksin? Dedi ki; Allahn Kitab ile hkmederim. (Rasul) Dedi ki; Allahn Kitabnda bulamazsan? Dedi ki; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin snneti ile. (Rasul) Dedi ki; Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin snnetinde de Allahn Kitabnda da bulamazsan?  Dedi ki; Reyimle/grmle itihad ederim. hmal etmem.[23]   Muaz, dier nebilerin kitaplar ve snnetlerinden bir ey zikretmedi. Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem de ona yle dua ederek onu tasvip etti:  الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَا يُرْضِي رَسُولَ اللَّهِ   Allahn elisinin elisini, Allah ve Rasulnn sevdii hususa muvaffak klan Allaha hamd olsun.[24]

Dier nebilerin kitaplar ve snnetleri, er hkmlerin elde edildii kaynaklardan olsayd, bu hadiste kendilerine bavurmann vaciblii hususunda Kitap ve Snnet ile birlikte geerdi. Ancak inceledikten ve bilinmelerinden mit kesildikten sonra onlar terk edip grle itihat yapmak caiz olurdu.

- Yine Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet edildiine gre, O, mer b. Hattab, elindeki Tevrattan bir paraya bakarken grdnde kzarak ona yle dedi:  لَقَدْ جِئْتُكُمْ بِهَا بَيْضَاءَ نَقِيَّةً لَا تَسْأَلُوهُمْ عَنْ شَيْءٍ فَيُخْبِرُوكُمْ بِحَقٍّ فَتُكَذِّبُوا بِهِ أَوْ بِبَاطِلٍ فَتُصَدِّقُوا بِهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ مُوسَى صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ حَيًّا مَا وَسِعَهُ إِلَّا أَنْ يَتَّبِعَنِي Muhakkak ki ben onu (risaleti) size tertemiz prl prl getirdim. Onlara bir ey sormayn. Zira ya hak sylerler onlar yalanlarsnz, ya da batl sylerler onlar tasdik edersiniz. Nefsim elinde olana yemin olsun ki, Musa SallAllahu Aleyhi VeSSellem yayor olsayd, ancak bana tabi olabilirdi.[25]

Bu hadis, Musa yaasayd ancak Nebiye tbi olmak zorunda olduunu haber vermektedir. O halde Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin lmnden sonra Musaya tbi olmamas evl olmaktadr.

Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem, kendisinden nceki bir eriata tbi olsayd, o eriata bavurmas ona vacib olurdu. Gemi eriatlarn kendilerinden yoksun olmadklar vakalarn hkmleri hakknda vahyin inmesini beklemezdi. Fakat gerek udur ki, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellem, hakknda vahiy inmemi bir vaka hakknda kendisine soru sorulduunda vahiy inesiye kadar cevap vermekten geri dururdu. Buna rnek oktur. Mesel:

- Buhari, bn Mnkederden u rivayeti tahri etti: Cabir b. Abdullah yle derken iitmitim: Ben hastalandm. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem Ebu Bekir ile yryerek beni ziyarete geldi. Bana geldiinde ben baygnlk geirmitim. Bunun zerine Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem abdest alp, abdest suyunu benim zerime dkt. Bunun zerine ben kendime geldiimde; Ey Allahn Rasul, malm hakknda nasl hkm vereyim? Malm hakknda nasl davranacam? dedim. Bana miras ayeti inene kadar cevap vermedi.[26] Eer nceki eriatlar ona eriat olsayd, onlara bavurup cevab verirdi.

* cmya gelince:

Sahabeler, Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin eriatnn nceki eriatlar neshettii hususunda icm etmilerdir.

nceki eriatlarla kulluk olsayd, onlar tasdik eden ve bize bildiren olurdu, onlar nesh eden olmazd. Bu ise muhaldir. Ayrca nceki eriatlar bize eriat olsayd onlarn renilmesi Kuran ve Hadisin renilmesi gibi farz kifayelerden olurdu. eitli olaylar vukuu bulduunda onlara bavurmalar, onlar incelemeleri ve nakledenlerini soruturmalar sahabelere vacib olurdu.

Mesela sahabeler, aralarnda vukuu bulan; dedenin miras, avl meselesi, mm veledin sat meselesi, arap ime haddi meselesi, v.b. meselelerde nceki eriatlara bavurmamlardr. Zira bu hususta onlardan hibir ey nakledilmemitir. Dolaysyla nceki eriatlar bize eriat olmaz.

* Bizden ncekilere ve bize ait er hkmlerin vakasna gelince:

- Kuran, nceki eriatlardan bir ok hkm iermektedir. Bunlarn haklarnda neshin gelmedii Kuran ile sabittir. Fakat bu hkmler, Rasuln bize getirdii hkmler ile elimektedir. nceki eriatlarn hkmlerini getiren ayetler; hkmlerin nesh edilmesi halinde olduu gibi, hkmleri baka hkmler ile nesh edilmi olmalar anlamnda hkmen nesh edilmi saylmazlar. Sadece o hkmler; bizim kendileriyle sorumlu olmadmz nceki eriatlara ait hkmler saylrlar. Bu da nceki eriatlarn bize eriat olmadna dair bir delildir.

nceki eriatlara ait olup Kuranda geen hkmlere rnekler unlardr:

- Sleymann eriatndan rnek u ayette gemektedir: وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِي لا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنْ الْغَائِبِينَ (20) لاعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لاذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ Kular gzden geirdi ve yle dedi: Hdhd niin gremiyorum? Yoksa kayplara m kart? Ya bana apak bir delil getirecek ya da onun cann iyice yakacam yahut onu boazlayacam.[27]

Zarar verse de kuun cezalandrlmasnn geersizlii, hatta btn hayvanlarn cezalandrlmasnn geersizlii hususunda Mslmanlarda ihtilaf yoktur. Nitekim bu hususta nss gelmitir. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle demitir:   الْعَجْمَاءِ جُرْحُها  جُبَارٌ   Hayvanlara ar ceza vermek (eziyet etmek) zorbalktr.[28]

- Musann eriatndan rnek u ayettedir: وعلى الذين هادوا  حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنْ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوْ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ      Yahudilere btn trnakl hayvanlar haram kldk, srtlarnda yahut barsaklarnda tadklar ya da kemie karan yalar hari olmak zere sr ve koyunun i yalarn da onlara haram kldk.[29]

slm eriatnda btn bunlar Mslmanlara Allahu Telnn u szleriyle helal klnmtr:    وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ    ... sizin yiyeceiniz de onlara helaldir.[30]  ya bizim yiyeceimizdendir ve onlara helaldir.

- Musann eriatndan bir rnek de u ayettedir: وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالأنفَ بِالأنفِ وَالْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ   Onda (Tevratta) onlara yle yazdk: Cana can, gze gz, buruna burun, kulaa kulak, die di, yaralar da ksastr.[31]

Biz bunu almyoruz. nk bununla emrolunmadk. Ancak onu bizden bakalarna emretti. slmda ise bunlarn iinden cann dnda vcudun organlar iin ksas yoktur. Fakat btn bunlar hakknda ir yani diyet vardr. Bunu Snnet aklamtr. Nitekim Nesi, Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin yle dediini rivayet etmitir:  ...وَفِي الْأَنْفِ إِذَا أُوعِبَ جَدْعُهُ الدِّيَةُ وَفِي اللِّسَانِ الدِّيَةُ  ... وَفِي الْعَيْنَيْنِ الدِّيَةُ....     ...Burun tamamen koparlm ise bir tam diyet, dil iin bir tam diyet... iki gz iin bir tam diyet...[32]

Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin Buharide geen u; يا أنس كتاب الله القصاص    Ey Enes! Allahn kitab ksas ile hkmetmektedir.[33] szne gelince; bu, Enesin halas Rebin bir cariyenin bir diini krdnda sylenmitir. Burada zikredilen ksas   وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا   Onda (Tevratta) onlara yle yazdk: ...[34] ayetine iaret etmemektedir. nk ayette zikredilen ksas yaralamalarla birlikte zikredildi. Ayette diyor ki;  الجروح قصاص Yaralar da ksastr.[35]  Olay ise; di olaydr. Dolaysyla Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin o sz bu zikredilen ayete iaret etmemektedir. Fakat o di hakknda ksasla ilgili zel bir hkmdr. O da yledir; bir tek kemik kastl olarak krldnda, hakknda ksas vardr.

- Yusufun eriatndan rnek u ayettedir: قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ    Onun cezas, kayp eya kimin yknde bulunursa ite o (ahsa el koymak) onun cezasdr. Biz zlimleri byle cezalandrrz, dediler.[36]   Yani hrsz kleletirmek hrszn cezasdr. slm hrszn cezas olarak, el kesme cezasn getirmitir.

- uaybn eriatndan rnek de u ayettedir: قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَةَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ (uayb) dedi ki; Bana sekiz yl almana karlk, u iki kzmdan birini sana nikhlamak istiyorum. Eer on yl tamamlarsan artk o sendendir.[37]

Bu da slmda caiz deildir. nk icare szlemesinde belirsizlik vardr. احدى ابنتى  ki kzmdan biri,   أَيَّمَا الأجَلَيْنِ   Bu iki sreden hangisi olursa olsun.[38] Bunlar belirsizlik ifadeleridir. Ayrca mehir, kadna aittir, babasna deil. Zira Allahu Teala yle diyor:   وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً Kadnlara mehirlerini gnl rzas ile veriniz.[39]

- Zekeriyya zamanndaki halkn eriatna rnek u ayette geen Meryamin annesinin u szdr: رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا    Rabbim, karnmdakini azatl bir kul olarak srf sana adadm.[40]    Bu, asl itibar ile slmda caiz deildir.

- Yakubun eriatndan rnek u ayettedir: كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلاً لِبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ    srailin kendisine haram kldklar dnda, yiyecein her trls srailoullarna helal idi.[41]

slamda, Allahu Telnn haram klmad hususu kiinin kendisine haram klmas helal deildir. Zira Allahu Tel, Rasule yle demitir:         لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ       Allahn sana helal kld eyi niin kendine haram klyorsun?[42]

- Kehf ehli ashab zamanndaki kitapllarn eriatndan rnek u ayettedir: قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا    Onlarn durumuna vakf olanlar ise; Bizler kesinlikle onlarn yan balarna bir mescid yapacaz, dediler.[43]

Bu ise, slmda haramdr. Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellem yle dedi:     إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ فَأُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ    O kimseler ki, ilerinden salih birisi ldnde onun kabrinin stne bir mescid yaparlar.erisine resimler izerler. te onlar Kyamet Gn Allah katnda yaratklarn erlileridirler.[44]

te byle Kuranda Allahn bizden ncekilerin hkmlerini bize anlatm olduu birok ayet vardr. Rasul ise bu hkmlere muhalif hkmler getirmitir. Bu ayetler, nesh olunan ayetler gibi bizzat nesh olunmu deildirler. Sadece nceki eriatlar nesh olunmutur. Dolaysyla bu ayetler bizden ncekilerin eriatlarndandr ve onlardan sorumlu deiliz.

Btn bunlardan aa kyor ki; nceki eriatlar bize eriat deildirler, dolaysyla hkmlerin kendilerinden kartld er delillerden saylmazlar.

Onlarn szlerine delil olarak ileri srdkleri delillere gelince: Onlarn tamamnda bu husus hakknda bir dellet yoktur.

- فَبِهُدَاهُمْ اقْتَدِهِ    Sen de onlarn hidayetlerine/yoluna uy.[45]   Bu ayette kast olunan tevhittir. nk  فبهداهم  Hidayetlerine dedi.  بهم  Onlara demedi. Onlarn kendisiyle hidayet bulduklar husus tevhittir.

- إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ    Biz Nuha... vahyettiimiz gibi sana da vahyettik.[46]  Bu ayette, Nuha ve ondan sonraki nebilere vahyedilenlerin aynsnn Rasule de vahyedildiine dair bir dellet yoktur ki, onlarn eriatyla emredilmitir, denilsin. Bilakis bu ayet ile kast olunan; onun imknsz olduunun dnlmesi ihtimalinden dolay, baka nebilere vahy olunduu gibi Rasule de vahyolunduunu bildirmektedir. Yani, Allah, senden ncekilere vahyettii gibi sana da vahyetti demektir.

- شَرَعَ لَكُمْ مِنْ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا    ...Nuha tavsiye ettiini Allah size de din kld.[47]   Bu szden kast olunan da, tevhidin asldr, silinip yok olan Nuhun eriat deil. Bunun iin Nebi SallAllahu Aleyhi VeSSellemin, Nuhun eriatndan bahsettii hi nakledilmemitir.

- أَنْ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ    brahimin milletine uy diye vahyettik.[48]        الملة  Millet lafzyla kast olunan, sadece tevhidin esaslardr ve eriatn detaylar olmakszn ibadetle Allahu Tely yceltmektir. Buna millet lafznn eriatn detaylarna isim olarak verilmemesi de dellet eder. Zira eriatn detaylarndaki mezheplerinden dolay afi milleti, Caferi milleti denilmez. Bunu ayetin devamndaki u sz de teyid eder.   وَمَا كَانَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ O, mriklerden deildi.[49]     Millet lafz, dinin karlnda irkin kart olarak zikredilmitir. O da sadece tevhittir. Bylece bu, tbi olmann ancak tevhidin aslnda olduuna dair bir delildir.

- يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ   Nebilerin kendisiyle hkmettii.[50]   Bu, haber verme sgasdr, emir sgas deil. Bylece Tevrata tabi olmann vacib oluuna dellet etmez. Bu ayette, Rasuln kendisi ile hkmettiine dair bir dellet yoktur. Bir yahudinin recm edilmesi hususunda Rasuln Tevrata bavurduuna dair rivayete gelince; Rasul, Tevratn getirdii ile hkmetmek iin Tevrata bavurmad. O sadece recmin Tevratta getiine dair vermi olduu haberin doruluunu ve yahudinin de onu inkrn aa karmak iin Tevrata bavurdu. Bu hususun dnda Tevrata bavurmad.

- Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin u szne gelince: يا أنس كتاب الله القصاص  Ey Enes! Allahn Kitab ksas ile hkmetmektedir.[51]     Bu szden kast edilen, Allahu Telnn السن بالسن Die di...[52]  sz deildir. nk ayette zikredilen ksas yaralamalarla birlikte zikredildi.  Olay ise; di olaydr. Dolaysyla Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin o sz bu zikredilen ayete iaret ediyor olsayd, yaralamalar hakkndaki ksasa iaret etmi olurdu. Bu ise, olaydan bakadr. O da diin krlmasdr. Burun, kulak, gz gibi dier organlar hakknda ise, ir yani diyet gemitir. Bu da  Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemden rivayet edilen Snnette aklanmtr, zikredilen ayette geen ksas deildir.  

- u hadise gelince:      مَنْ نَسِيَ صَلاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا    Kim bir namaz vakti uyuyakalr veya unutup vaktini geirirse, hatrladnda onu klsn.[53]    Bu hadis, uyuma ve unutma durumunda, namaz kaza etmeyi vacib klan olmasndan dolay, (TaHa:14) ayeti ile delillendirilmemitir. Sadece bu hadisten sonra o ayetin okunmas ile, Mslmanlarn kendisiyle emrolunduklar hususun benzeri ile Musann da emrolunduuna dikkat ekilmitir. Zira Rasul bu sz syleyerek uyunduunda veya unutulduunda namaz kaza etmeyi emrettikten sonra hkm sabit olmutur. Bu sabit olduktan sonra Rasul, Musa Aleyhisselamn emrolunduu gibi mmetinin de bununla emrolunduuna dikkati ekmitir.

- Rasuln;  الأنبياء إخوة   Nebiler ... kardetirler... hadisine gelince: Bu sz, bu konuyla ilgili bir delil deildir. nk Allahu Tel yle dedi: لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا   Her birinize (her mmete) bir kanun ve metot verdik.[54]    Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin bu hadisteki  دينهم واحد  Dinler birdir.  sznn manas, kesinlikle ihtilaf etmedikleri tevhidin asl demektir.

- Rasulullah SallAllahu Aleyhi VeSSellemin aure gn yahudileri de oru tutarken grnce syledii u szne gelince:   نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْهُمْ    Biz Musaya onlardan daha yaknz.[55]   Rasule o gn oru tutulmas emredilmitir. Eer Allah ona o gn oru tutmasn emretmi olmasayd o, bu hususta Yahudilere tbi olmazd.

Btn bunlardan aa kyor ki; bu delillerin tamamnda nceki eriatlarn bize eriat olduuna dair bir dellet yoktur. Dolaysyla bu deliller bu hususta delil getirmek konumundan derler. Geride nceki eriatlarn bize eriat olmadna dair getirilen deliller kalr. Bylelikle Kuran ve Hadiste nceki mmetlere ait hkmlerden geenlerin sadece bizden nceki mmetlere has olduu, bize ait eriat saylmad sabit olmaktadr. Dolaysyla Kuran ve Hadiste geen nceki eriatlara ait hkmler ancak bizim iin geerli olduuna dair delil olduunda bizim iin muteber olmaktadr. Bu delil de; o hkmn genel sga ile gelmesi veya o hkmn bize ait olduuna dellet eden bir karinenin olmasdr. te o zaman biz de o hkmle sorumlu oluruz. Fakat onunla sorumlu olmamz, onun nceki eriattan dolmasndan dolay deil de onun bizim iin konulduuna dair bir delilin gelmi olmasndan dolaydr.


[1] Enam: 90

[2] Nisa: 163

[3] r: 13

[4] Nahl: 123

[5] Maide: 44

[6] Buhari

[7] Maide: 45

[8] Th: 14

[9] Dremi, K. Slh, 1201

[10] Mslim, K. Fedil, 4362

[11] Buhari, K. Tefsr-ul Kurn, 4368

[12] Ali mran: 19

[13] Ali mran: 85

[14] Maide: 48

[15] Maide: 48

[16] Bakara: 133-134

[17] Mslim, K. Mescid ve Mevdia-ssalh, 810

[18] Mslim, K. Mescid ve Mevdia-ssalh, 812

[19] Araf: 73

[20] Araf: 65

[21] Araf: 85

[22] Sebe: 28

[23] Ebu Davud tahri etti

[24] Ebu Davud

[25] Ahmed b.Hanbel tahri etti.

[26] Buhari

[27] Neml: 20-21

[28] Buhari

[29] Enam: 146

[30] Maide: 5

[31] Maide: 45

[32] Nesi

[33] Buhari

[34] Maide: 45

[35] Maide :45

[36] Yusuf: 75

[37] Kasas: 27

[38] Kasas: 28

[39] Nisa: 4

[40] Ali mran: 35

[41] Ali mran: 93

[42] Tahrim: 1

[43] Kehf: 21

[44] Buhari, K. Salah, 409  Mslim

[45] Enam: 90

[46] Nisa: 163

[47] r: 13

[48] Nahl: 123

[49] Nahl: 123

[50] Maide: 44

[51] Buhari

[52] Maide:45

[53] Dremi, K. Slh, 1201

[54] Maide: 48

[55] Buhari, K. Tefsr-ul Kurn, 4368